Dania przez dzień na biogazie

Przez jeden dzień na początku lipca Dania wyprodukowała tyle biogazu, ile wystarczyło do pokrycia całego krajowego zużycia gazu. To pierwszy taki przypadek (BT). W skali roku biogaz odpowiada już za około 40% duńskiej konsumpcji gazu. Rekord był możliwy, bo zbiegły się dwa procesy: produkcja odnawialnego gazu rosła, a popyt malał, ponieważ coraz mniej domów i zakładów przemysłowych w Danii używa gazu do ogrzewania. To sukces, ale osadzony w bardzo korzystnych warunkach: w kraju, w którym rynek gazu jest niewielki i systematycznie się kurczy.

Od gnojowicy do gazociągu

Sama technologia nie jest nowa. W warunkach beztlenowych bakterie rozkładają odpady organiczne: gnojowicę, resztki żywności, ścieki. Powstaje surowy biogaz. Po usunięciu dwutlenku węgla i zanieczyszczeń otrzymuje się biometan, czyli gaz na tyle czysty, że może trafić do istniejącej sieci przesyłowej (IEA). Duński operator sieci Energinet śledzi jego ilość za pomocą certyfikatów. Fizycznie gaz miesza się w systemie z gazem kopalnym; certyfikaty pokazują, ile odnawialnego paliwa zostało do sieci wprowadzone (Energinet).

Dla Europy to nie jest wyłącznie duńska ciekawostka. Po ograniczeniu dostaw gazu przez Rosję w 2022 r. unijny plan REPowerEU wyznaczył cel 35 mld m sześc. biometanu do 2030 r. (REPowerEU). Uzasadnienie jest proste: gaz produkowany z lokalnych odpadów nie zależy od decyzji zagranicznego dostawcy. W przeciwieństwie do energii z wiatru i słońca biometan można też magazynować w istniejącej infrastrukturze i wykorzystywać tam, gdzie elektryfikacja jest wolna albo kosztowna, na przykład w części przemysłu wysokotemperaturowego lub w starszych budynkach (European Commission).

Rachunek trafia do tych, którzy zostają przy gazie

Na takim modelu bezpośrednio korzystają rolnicy prowadzący biogazownie, deweloperzy projektów energetycznych i operatorzy sieci. Gospodarstwa domowe zyskują bardziej pośrednio: przez większą odporność systemu energetycznego. Mogą jednak ponosić bardzo konkretne koszty.

Produkcja biometanu jest droga. W większości krajów wymaga gwarantowanych cen zakupu, finansowanych z taryf gazowych albo z budżetu publicznego. Gdy zużycie gazu spada, koszt utrzymania sieci rozkłada się na mniejszą liczbę odbiorców. Francuski regulator energetyczny CRE podniósł od 1 lipca 2026 r. regulowaną taryfę dystrybucyjną gazu o 5,87% (CRE). „Le Monde” opisał mechanizm bez ozdobników: konsumpcja spada szybciej niż kurczy się infrastruktura, więc każdy pozostały użytkownik płaci więcej za utrzymanie rur (Le Monde).

Duńskie gospodarstwa domowe są pod podobną presją. Nawet jeśli sieć staje się bardziej zielona, ceny nadal podążają za międzynarodowym rynkiem hurtowym gazu, bo biometan trafia do tego samego systemu handlowego co gaz kopalny. Według jednego z duńskich opracowań właściciele domów z kotłami gazowymi płacą już o 5 000 koron rocznie więcej niż przed szokiem cenowym z 2022 r. (Ritzau). Zielona cząsteczka w sieci nie oznacza automatycznie niższego rachunku.

Niemcy pokazują ten problem jeszcze wyraźniej. Z badania Fraunhofer ISE wynika, że ogrzewanie gazowe z rosnącym udziałem zielonego gazu może kosztować typowy dom jednorodzinny nawet o 49 000 EUR więcej w ciągu 20 lat niż pompa ciepła (Energie & Management). Nie oznacza to, że biometan jest zbędny. Oznacza raczej, że jest zbyt rzadki i zbyt drogi, by utrzymywać miliony domów w zależności od gazu. Jego miejsce jest tam, gdzie elektryfikacja nadal napotyka realne bariery: w wybranych procesach przemysłowych, rezerwie systemowej i budynkach trudnych do szybkiej modernizacji.

Rekord zbudowany na sprzyjającym gruncie

Duński wynik jest efektem wieloletnich inwestycji w biogaz rolniczy oraz małego rynku gazu. Większość Europy jest znacznie dalej od takiego punktu. Irlandia chce dojść do 5,7 TWh biometanu w 2030 r., ale ma dziś tylko dwie instalacje wprowadzające gaz do sieci, o łącznej produkcji około 75 GWh rocznie, czyli poniżej 1,5% celu (We Are Biogas).

Wniosek z Danii jest ważny, lecz warunkowy. Biometan ma sens wtedy, gdy idzie w parze ze spadkiem zużycia gazu i jasną hierarchią zastosowań dla ograniczonego zielonego paliwa. Ryzyko polega na czym innym: takie rekordy mogą stać się politycznym argumentem za podtrzymywaniem infrastruktury gazowej, której będzie potrzebować coraz mniej odbiorców. A rachunek za utrzymanie tej infrastruktury zapłacą ci, którzy zostaną do niej podłączeni.