Drony zatopiły statek u wybrzeży Bułgarii

Nad ranem 6 października drony zaatakowały dwa statki handlowe w wyłącznej strefie ekonomicznej Bułgarii i zatopiły jeden z nich (rząd Bułgarii). Do wieczora los jego załogi pozostawał nieznany (BTA). Kijów obarcza odpowiedzialnością Rosję, Sofia nie wskazuje sprawcy, a żaden rząd nie przedstawił publicznych dowodów. Bułgaria może też poprosić sojuszników z NATO o formalne konsultacje, ale dotąd tego nie zrobiła.

Ratownicy dotarli do miejsca, w którym zatonął pływający pod banderą Togo Alfa Watan, około 70 mil morskich na wschód od miejscowości Byala (rząd Bułgarii). Znaleźli wywróconą łódź, trzy tratwy ratunkowe i kamizelki, ale żadnych ludzi. Załoga pobliskiego promu zgłosiła, że widziała drony uderzające w statek.

Na drugim statku, pływającym pod banderą Palau Able, wybuchł pożar. Przepływający obok bułgarski prom Dioscuria pomógł przetransportować do Warny wszystkich 18 osób na pokładzie: 11 obywateli Turcji i siedmiu Indii (BTA). Jeden z mechaników, poparzony na około 45% powierzchni ciała, pozostawał w stanie krytycznym (Radio Varna).

Jeden z uratowanych marynarzy opisał uderzenie od spodu kadłuba (Maritime.bg). To częściowo tłumaczy, dlaczego urzędnicy podejrzewają użycie drona morskiego, oprócz powietrznego.

Oskarżenia bez publicznych dowodów

Najbardziej stanowczy jest Kijów. Wołodymyr Zełenski oświadczył, że siły ukraińskie nie prowadziły działań w tym rejonie, i określił atak jako połączone uderzenie Rosji z użyciem dronów powietrznych i morskich (prezydent Ukrainy). Jak powiedział, wskazywały na to kontakty między marynarkami wojennymi. Ukraina nie ujawniła, jakie ustalenia z nich wynikły, ani nie przedstawiła szczątków dronów czy ich tras lotu.

Sofia mówi o możliwych sprawcach, ale żadnego nie wskazuje. Premier Rumen Radev stwierdził, że drony mogły być rosyjskie albo ukraińskie. Minister obrony Dimitar Stoyanov nazwał zdarzenie celowym atakiem na statki handlowe, lecz przyznał, że nie może potwierdzić, kto za nim stoi: nie znaleziono szczątków dronów i nikt nie przyznał się do odpowiedzialności (Dir.bg).

Obraz komplikuje trzeci statek. 5 października Royad Mammadov zapalił się i zatonął w rumuńskiej strefie ekonomicznej po wypłynięciu z ukraińskiego portu rzecznego Izmaił. Zginęło dwóch członków załogi, a 11 uratowano (Reuters). Rumuńskie władze nie podały, co wywołało pożar.

Firma Ambrey, zajmująca się bezpieczeństwem morskim, oceniła jako „wysoce prawdopodobne”, że Rosja zaatakowała wszystkie trzy statki ze względu na ich związki z ukraińskim eksportem zboża (Ambrey). W publicznym komunikacie nie przedstawiła manifestów ładunkowych ani szczątków, które uzasadniałyby tę ocenę. Moskwa przyznała się w tym tygodniu do ataków na inne statki towarowe płynące do Odessy, ale nie wymieniła żadnego z tych trzech (Interfax).

Trasy statków same w sobie nie potwierdzają tej hipotezy. Able wypłynął z rumuńskiego Gałacza, Alfa Watan płynął w stronę rumuńskiej Suliny, a Royad Mammadov opuścił Izmaił. Wszystkie te porty leżą w delcie Dunaju i obsługują ukraiński handel. Łączy je więc dostęp do portów, ale nie dowodzi to wspólnego ładunku ani motywu. Radev powiedział, powołując się na wstępne informacje, że Able przewoził pszenicę (BNR). Stoyanov przekazał później, że nie ma pewnych informacji o ładunku żadnego z dwóch statków.

Ta trasa ma znaczenie dla Europy. W sierpniowym raporcie Komisja Europejska podała, że od maja 2022 r. około 40% ukraińskiego eksportu zbóż i roślin oleistych przewieziono unijnymi „Solidarity Lanes”, czyli lądowymi i rzecznymi szlakami omijającymi ukraińskie porty morskie (Komisja Europejska). Dane te obejmują okres przed atakami i nie mówią, jak od tamtej pory zmienił się ruch.

Sofia może zwołać konsultacje z sojusznikami

Położenie ataków ma znaczenie dla reakcji Bułgarii. Wyłączna strefa ekonomiczna daje państwu prawa do zasobów, takich jak ryby i gaz, ale nie jest jego terytorium; obce statki mogą przez nią swobodnie przepływać. Radev argumentował, że atak na wodach poza bułgarskim terytorium wyklucza zastosowanie artykułu 4 NATO, który pozwala każdemu sojusznikowi wezwać pozostałych do konsultacji (BNT).

Traktat mówi co innego. Artykuł 4 ma zastosowanie, gdy którykolwiek z sojuszników uzna, że zagrożone są jego integralność terytorialna, niezależność polityczna lub bezpieczeństwo. Nie wymaga, by do ataku doszło na terytorium państwa (NATO). Bułgaria poinformowała, że poruszyła sprawę w rozmowach z sojusznikami, ale nie zgłosiła formalnego wniosku o konsultacje.

Pozostają dwa odrębne zadania: ustalenie, kto przeprowadził atak, i decyzja Sofii, czy poprosić sojuszników o rozmowy. Szczątki dronów mogą pomóc w śledztwie, ale nie są jedynym sposobem ustalenia sprawcy. Ani Kijów, ani Sofia nie przedstawiły dotąd publicznych dowodów, kto wysłał drony, a Bułgaria nie złożyła formalnego wniosku o konsultacje.