E3 stawia pięć warunków pokoju w Ukrainie

Wielka Brytania, Francja i Niemcy przedstawiły w niedzielę pięć warunków zakończenia rosyjskiej wojny przeciwko Ukrainie. To najdokładniejsze dotąd europejskie stanowisko negocjacyjne od początku pełnoskalowej inwazji. Powstało jednak w formule, która świadomie omija unijną machinę polityki zagranicznej.

Na szczycie w Londynie spotkali się premier Wielkiej Brytanii Keir Starmer, prezydent Francji Emmanuel Macron, kanclerz Niemiec Friedrich Merz i prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski. Format nazwano „E3+Ukraina”. Przedstawicieli instytucji UE nie było. Innych państw członkowskich również nie zaproszono. Szefowa unijnej dyplomacji Kaja Kallas tego samego dnia prowadziła na Cyprze spotkanie ministrów obrony UE.

Czego domagają się warunki

We wspólnym oświadczeniu zapisano pięć żądań. Pierwsze to natychmiastowe zawieszenie broni. Obecna linia frontu miałaby być punktem wyjścia do rozmów, nie przyszłą granicą. Drugie: Ukraina zachowuje prawo wyboru sojuszy, co jest czytelnym odniesieniem do jej możłego członkostwa w NATO. Trzecie: trzy rządy obiecują prawnie wiążące gwarancje bezpieczeństwa, w tym wielonarodowe siły na miejscu, gdy rozejm zacznie działać. Ma to rozwijać zobowiązania z Berlina z grudnia 2025 r. i Paryża ze stycznia 2026 r. Czwarte: zamrożone aktywa rosyjskiego banku centralnego pozostaną zablokowane, dopóki Moskwa nie zapłaci reparacji (SCMP, n-tv).

Największe znaczenie ma warunek piąty. Każde porozumienie pokojowe, które dotykałoby struktur UE lub NATO, wymagałoby zgody państw członkowskich Unii i sojuszników z NATO. W praktyce oznacza to europejskie weto wobec ewentualnej dwustronnej umowy Waszyngtonu z Moskwą. Po miesiącach rozmów telefonicznych Donalda Trumpa z Władimirem Putinem, załamaniu majowego rozejmu i rosyjskich atakach dronowych naruszających jednostronnie ogłoszone przez Moskwę zawieszenie broni, przywódcy E3 zapisali na papierze własny główny lęk: że Europa dostanie gotową umowę, której sama nie współtworzyła.

Dlaczego trzy stolice, a nie dwadzieścia siedem

Format E3 istnieje dlatego, że Wielka Brytania wyszła z UE, ale obok Francji nadal należy do największych europejskich potęg wojskowych. Pełny szczyt Rady Europejskiej, czyli spotkanie przywódców wszystkich 27 państw wyznaczających kierunek polityczny Unii, wymagałby konsensusu. Węgry i Słowacja mogłyby go blokować. Trzy stolice są w stanie działać szybciej i ustawić ramy rozmów, zanim inni je rozwodnią.

Za tempo płaci się jednak reprezentatywnością. Polski, najbardziej zaangażowanego wschodnioeuropejskiego sojusznika Ukrainy i państwa o najwyższym w UE udziale wydatków obronnych w PKB, przy stole nie było. Taka formuła czyni z dwóch trzecich państw członkowskich widzów w sprawie, która określi europejskie bezpieczeństwo na całe pokolenie.

Merz przyjechał do Londynu z osłabioną pozycją. Dwa tygodnie przed szczytem Zełenski publicznie odrzucił jego sztandarową propozycję dla Ukrainy: „członkostwo stowarzyszone” w UE bez prawa głosu. Nazwał ją „niesprawiedliwą”. Mimo to Merz podpisał oświadczenie potwierdzające prawo Ukrainy do wyboru sojuszy i obiecujące wiążące gwarancje bezpieczeństwa. Różnica między tym, co Niemcy oferują dwustronnie, a tym, co podpisują w szerszym formacie, pokazuje użyteczność E3: słabsze stanowiska mogą schować się w mocniejszym wspólnym języku.

Test dopiero przed nimi

Deklaracja jest dokumentem politycznym, bez mocy wiążącej. Nie zobowiązuje parlamentów i nie tworzy egzekwowalnych obowiązków. Rosja formalnie na nią nie odpowiedziała, choć Putin jeszcze przed spotkaniem odrzucił pokojową ofertę Zełenskiego jako nieszczerą.

Prawdziwy sprawdzian nadejdzie na szczycie NATO w Ankarze 7-8 lipca. Tam stanowisko E3 zderzy się z amerykańskimi preferencjami negocjacyjnymi i turecką siłą gospodarza. Jeśli ten format się utrwali, wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa UE, czyli traktatowy system mający dawać Europie jeden głos na zewnątrz, zostanie sprowadzona do technicznego zaplecza sankcji i odbudowy. Kierunek polityczny będą wyznaczać trzy stolice. Pozostałe dwadzieścia cztery będą go wykonywać.