EBC podnosi stopy przy 3.2% inflacji

Europejski Bank Centralny podniósł koszt pieniądza w euro w momencie, gdy szok energetyczny zaczął przenosić się na szerszy koszyk cen. 11 czerwca EBC podniósł stopę depozytową, czyli oprocentowanie środków trzymanych przez banki w banku centralnym, do 2,25%. Równolegle wzrosły pozostałe główne stopy procentowe, ze skutkiem od 17 czerwca. To pierwsza podwyżka od 2023 r., wynika z decyzji EBC oraz opublikowanego tego samego dnia raportu Idealista o hipotekach. Wyższe stopy nie zwiększą podaży energii. Mogą jedynie ograniczać ryzyko, że droższa energia stanie się trwałym wzrostem cen w całej gospodarce.

Sygnał ostrzegawczy pojawił się wcześniej. Według wstępnego szacunku Eurostatu inflacja w strefie euro wyniosła w maju 3,2%, a inflacja bazowa, po wyłączeniu zmiennych cen energii i żywności, 2,5%. Presja cenowa nie kończyła się już na paliwach. W czerwcowych projekcjach Eurosystemu ekonomiści EBC przewidzieli inflację na poziomie 3,0% w 2026 r. i 2,3% w 2027 r., przy czym wzrost cen energii ma osiągnąć szczyt później w tym roku.

Ta sama stopa, różne kanały

Mechanizm zaczyna się w sektorze bankowym. Banki więcej zarabiają na gotówce parkowanej w EBC, więcej płacą za finansowanie z banku centralnego i przeliczają kredyty według Euriboru, stawki referencyjnej używanej w wielu umowach o zmiennym oprocentowaniu. Stamtąd impuls przechodzi na hipoteki, kredyty dla firm, rentowności obligacji oraz, zwykle wolniej, na oprocentowanie depozytów dla oszczędzających.

Rynki finansowe już wcześniej uwzględniały droższy pieniądz. W kwietniu dane EBC o oprocentowaniu kredytów bankowych pokazywały 3,62% dla nowych kredytów dla przedsiębiorstw i 3,44% dla nowych kredytów mieszkaniowych. Czerwcowa decyzja dokłada kolejną warstwę do kosztów finansowania, które zdążyły już wzrosnąć.

Jedna stopa EBC nie działa jednak w Europie w ten sam sposób. W Portugalii i Hiszpanii większa część gospodarstw domowych ma hipoteki o zmiennym oprocentowaniu, więc podwyżka uderza wtedy, gdy rata zostaje przeliczona według Euriboru. W Niemczech dłuższe okresy stałego oprocentowania chronią wielu obecnych kredytobiorców, choć nowi kupujący i finansowanie budownictwa i tak zderzają się z wyższymi kosztami.

Dania nie należy do strefy euro, ale pozostaje w zasięgu decyzji EBC. Jej system stałego kursu sprawia, że Nationalbanken zwykle podąża za ruchem EBC, aby bronić powiązania korony z euro. Po decyzji EBC duńskie relacje, cytowane przez Devdiscourse, wskazywały na podwyżkę o 0,25 pkt proc., do 1,85%.

Najpierw zapłacą dłużnicy

Pierwszymi przegranymi są gospodarstwa domowe i firmy, których dług szybko się przelicza. W Irlandii RTÉ podało, że podwyżka EBC o 0,25 pkt proc. dotknęłaby około 110 000 klientów z hipotekami typu tracker i zwiększyłaby ratę kredytu na 300 000 EUR na 25 lat o około 37 EUR miesięcznie. Taki kredyt porusza się bezpośrednio za stopą referencyjną, więc rachunek zmienia się szybko.

Ten sam mechanizm widać w Portugalii. Według raportu Jornal Económico o symulacji DECO miesięczna rata przykładowej hipoteki na 150 000 EUR wzrosłaby z 676,58 EUR do 697,74 EUR. W Hiszpanii HelpMyCash wyliczył, że kredyt na 150 000 EUR zdrożałby o około 58 EUR miesięcznie.

Nowi kupujący odczuwają zacieśnienie jeszcze przed podpisaniem umowy. Według przewodnika HelpMyCash po stopach średnie oferty hipotek o stałym oprocentowaniu wynosiły około 2,85%, a raport Idealista o rynku mieszkaniowym wskazywał, że wiele subsydiowanych ofert stałych przekraczało już 3%. W praktyce decyzja banku centralnego przekłada się wtedy na mniejsze mieszkanie, odłożony zakup albo rezygnację z transakcji.

Firmy przechodzą przez podobne liczenie, choć przy mniejszej uwadze opinii publicznej. Kredyty o zmiennym oprocentowaniu, limity w rachunku i linie na kapitał obrotowy reagują szybciej niż dług o długim stałym oprocentowaniu. Mniejsze przedsiębiorstwa odczuwają to mocniej, bo mają niższe bufory gotówkowe i słabszy dostęp do rynku obligacji.

Po drugiej stronie stoją banki. Wyższe stopy mogą zwiększać dochód z kredytów, zanim banki w pełni podniosą oprocentowanie depozytów dla klientów. Niemieckie dane rynkowe pokazały, że w kwietniu marże kredytów budowlanych wobec Pfandbriefe, czyli zabezpieczonych obligacji używanych jako punkt odniesienia dla kosztu finansowania, rozszerzyły się o 2-12 punktów bazowych. Jeden punkt bazowy to 0,01 pkt proc.

Jedno narzędzie, wiele gospodarek

EBC podnosi stopy w słabej gospodarce, aby walczyć z szokiem podażowym, którego sam nie kontroluje. We własnym oświadczeniu po decyzji monetarnej bank prognozował realny wzrost PKB, czyli wzrost po uwzględnieniu inflacji, na poziomie zaledwie 0,8% w 2026 r. To nie jest przegrzana koniunktura wymagająca schłodzenia.

Najbliższe dane pokażą, jak podwyżka przechodzi przez przeliczenia hipotek w Portugalii, Hiszpanii i Irlandii, ceny nowych kredytów w Niemczech, oprocentowanie depozytów oraz reakcję Danii. Jedna stopa EBC trafia teraz do bardzo różnych bilansów narodowych. Pytanie gospodarcze brzmi, czy to narzędzie zdąży ograniczyć inflację, zanim mocniej uderzy w tych kredytobiorców, którzy już są najbliżej granicy wypłacalności.