Podwyżka EBC do 2.25% bez osłon

W strefie euro nakładają się właśnie dwa mechanizmy, które osobno dałoby się uzasadnić, ale razem tworzą dla gospodarstw domowych kosztowny zbieg okoliczności. Trzy rządy wycofują osłony cen energii, a Europejski Bank Centralny, który ustala stopy procentowe dla 20 państw posługujących się euro, szykuje się do podniesienia kosztu kredytu. Nie ma unijnego narzędzia, które koordynowałoby takie równoczesne wyjścia z programów pomocowych.

W Hiszpanii od 1 czerwca VAT na energię elektryczną wzrósł z 10% do 21% (SpainEnglish). Włochy 22 maja obniżyły ulgę podatkową na olej napędowy o połowę, a do 6 czerwca mają ją zlikwidować całkowicie (Il Sole 24 Ore). W Niemczech 30 czerwca wygasa rabat na podatek paliwowy, a SPD sprzeciwia się jego przedłużeniu (Handelsblatt). 11 czerwca EBC najpewniej podniesie stopę depozytową z 2,00% do 2,25%; rynek wycenia prawdopodobieństwo takiej decyzji na 77% (Polymarket). Rządy działają według własnej logiki politycznej, EBC według logiki walki z inflacją. Dla tych samych rodzin efekt pojawi się w tym samym momencie.

Podwyżka oparta na prognozie

Argument EBC sprowadza się do obawy przed „efektami drugiej rundy”, czyli sytuacją, w której droższa energia zaczyna podbijać płace i ceny w innych sektorach. Wtedy jednorazowy szok zamienia się w trwalszą inflację. Inflacja ogółem w kwietniu wzrosła do 3,0%, z 2,6% w marcu, głównie przez ceny energii wyższe o 10,9% rok do roku (Eurostat).

Dane bazowe nie układają się jednak w prostą opowieść o rozlewającej się presji cenowej. Inflacja bazowa, liczona bez energii i żywności, spadła do 2,2%, z 2,3% miesiąc wcześniej (Eurostat). Uzgodnione w negocjacjach płace rosną o 2,6%, wobec 3,0% w 2025 r. (ECB Economic Bulletin). Spirala płacowo-cenowa, której obawia się EBC, nie ruszyła.

Najostrzej za zacieśnieniem polityki pieniężnej opowiada się Isabel Schnabel. „Patrzenie przez to na wylot nie jest już opcją” - powiedziała, dodając, że stopy powinny wzrosnąć nawet wtedy, gdyby doszło do porozumienia pokojowego z Iranem (Bloomberg, RTE). EBC chce więc zatrzymać rozszerzanie się inflacji, zanim będzie je widać w twardych danych. Opiera się bardziej na badaniach oczekiwań przedsiębiorstw niż na dowodzie, że proces już się rozpoczął.

Pułapka dopłat

Christine Lagarde mówiła rządom, że wsparcie energetyczne powinno być „tymczasowe, ukierunkowane i dostosowane” (ECB press conference). Jej argument jest prosty: szerokie obniżki cen paliw podtrzymują popyt, przez co EBC musi mocniej zacieśniać politykę pieniężną. Problem polega na tym, że gdy rządy stosują się do tej rady i wycofują osłony, skok cen podbija mierzoną inflację. To z kolei daje zwolennikom podwyżek kolejny argument.

Włochy dobrze pokazują ten mechanizm. Po zmniejszeniu ulgi akcyzowej o połowę cena oleju napędowego przekroczyła 2 EUR za litr (Teleborsa). Minister finansów Giancarlo Giorgetti nazwał dwutygodniowe przedłużenie wsparcia „środkiem pomostowym”. W Hiszpanii powrót VAT do standardowej stawki oznacza dla typowego rachunku za prąd wzrost o około 8-10 EUR miesięcznie (The Spanish Eye). Te podwyżki wejdą do danych inflacyjnych za czerwiec i lipiec, potwierdzając po fakcie diagnozę jastrzębi w EBC.

Jedna stopa, dwadzieścia rynków mieszkaniowych

Podwyżka najmocniej uderzy w południe Europy. W Hiszpanii, Portugalii, Włoszech i Grecji większość istniejących kredytów hipotecznych ma zmienne oprocentowanie powiązane z Euriborem, czyli stawką międzybankową podążającą za polityką EBC. Euribor wzrósł w maju do 2,82%, z 2,08% rok wcześniej (EFE). Hiszpańskie gospodarstwo domowe z kredytem zmiennym na 150 000 EUR, któremu rata aktualizuje się w tym miesiącu, zapłaci około 60 EUR więcej miesięcznie (Rankia).

Niemcy są w dużej mierze osłonięte. Tam kredyty hipoteczne najczęściej mają oprocentowanie stałe przez 10-15 lat. Ta sama decyzja EBC, która podnosi ratę rodzinie w Madrycie, w Monachium może przez lata nie mieć większego znaczenia. Państwa tracące dopłaty do energii są zarazem tymi, które silniej odczują wzrost kosztu kredytu mieszkaniowego. Czerwcowy ciężar skupi się więc na gospodarstwach domowych południa Europy, podczas gdy północ pozostanie relatywnie mniej dotknięta.

Eurostat opublikuje majowe dane inflacyjne 2 czerwca. To będzie ostatni odczyt przed decyzją EBC. Jeśli inflacja bazowa utrzyma się na poziomie 2,2% lub niżej, Rada Prezesów podniesie stopy w odpowiedzi na prognozowane efekty drugiej rundy, a nie na dowód, że one już wystąpiły. Philip Lane, główny ekonomista EBC, przyznał, że „najłagodniejszy scenariusz” przejściowego skoku cen energii staje się „mniej prawdopodobny” (ECB speech). Jeśli EBC źle oceni sytuację, zacieśni politykę pieniężną w hamującej gospodarce, odpowiadając na problem, który mógł już zacząć wygasać.