Egipt może zatrzymać gaz z Cypru

Cypr przez piętnaście lat miał gaz na mapach, ale nie miał drogi, która zamieniałaby złoża we wpływy z eksportu. Decyzja z 19 maja o zatwierdzeniu zagospodarowania morskiego złoża Kronos ma ten impas przełamać. Plan zakłada pierwszą sprzedaż do Europy w 2028 r., przez egipskie instalacje skraplania. Problem polega na tym, że od 2024 r. Egipt sam przeszedł z pozycji eksportera gazu do rekordowego importera. Zanim cypryjski surowiec trafi do europejskich odbiorców, może najpierw łatać egipski bilans energetyczny.

Umowa i trasa

Cypryjski rząd zatwierdził plan zagospodarowania oraz podstawowe warunki umowy sprzedaży gazu ze złoża Kronos, położonego w bloku 6 cypryjskiej wyłącznej strefy ekonomicznej, czyli na wodach, gdzie państwo nadbrzeżne ma prawa do zasobów. Kronos należy do grupy odkryć obejmujących także Aphrodite, Zeus i Calypso. Ich łączne zasoby szacuje się na ok. 10 bln stóp sześciennych gazu przeznaczonego na eksport (Politis). Oddzielnych szacunków dla samego Kronosa nie opublikowano.

Konsorcjum operatorskie, w którym ENI i TotalEnergies mają po 50% udziałów, chce przesłać gaz rurociągiem do egipskiej infrastruktury morskiej Zohr, a następnie skroplić go w terminalu Damietta i wysłać tankowcami do Europy. Jeśli ostateczna umowa zostanie zamknięta w najbliższych tygodniach, pierwsza produkcja mogłaby ruszyć pod koniec 2027 r. albo w pierwszej połowie 2028 r. (Cyprus Mail, Protothema).

Cypr wybrał Egipt z konieczności. Nie ma własnych instalacji skraplania gazu, a EastMed, projektowany podmorski gazociąg o długości 1 900 km do Włoch przez Grecję, został faktycznie odłożony po wycofaniu poparcia USA w 2022 r. Egipt oferował to, czego Cypr nie miał: gotową infrastrukturę i bliskość geograficzną. W lutym 2025 r. ENI i TotalEnergies podpisały z Egiptem i Cyprem trójstronne porozumienie, które sformalizowało tę trasę eksportową.

Egipt ma pierwszeństwo

Największe ryzyko nie leży jednak pod dnem Morza Śródziemnego, tylko w egipskim popycie. Produkcja gazu w Egipcie spadła z 70,4 mld m sześc. w 2021 r. do 49,4 mld m sześc. w 2024 r., czyli o jedną trzecią w trzy lata. Jedną z przyczyn był spadek wydobycia z ogromnego złoża Zohr. W tym samym czasie kraj przeszedł od eksportu 7 mln ton LNG w 2022 r. do rekordowego importu 9,01 mln ton w 2025 r.. LNG to gaz ziemny schłodzony do postaci ciekłej, aby można go było przewozić tankowcami.

Terminal Damietta, wskazywany jako miejsce skraplania cypryjskiego gazu, wznowił pracę w styczniu 2024 r., ale już w maju znów stanął, bo Egipt potrzebował gazu na rynku krajowym. Sama konstrukcja kontraktu pokazuje to napięcie. Według Al Manassa egipski popyt wewnętrzny ma pierwszeństwo, a kwartalny przegląd może przekierowywać gaz z eksportu do Europy na potrzeby Egiptu. Jeśli deficyt się utrzyma, europejscy kupujący mogą co kwartał słyszeć, że zakontraktowany gaz musi poczekać.

Oxford Institute for Energy Studies zatytułował swoją analizę z marca 2025 r. „Cyprus upstream to help stabilize Egypt gas balances”, czyli o stabilizacji egipskiego bilansu gazowego, nie o zaopatrzeniu Europy. To istotne rozróżnienie: najpoważniejszy ośrodek badawczy zajmujący się tą transakcją widzi w niej najpierw instrument dla Egiptu, a dopiero potem nowe źródło dostaw dla Europy.

Czego nadal brakuje

Unia Europejska zużyła w 2024 r. ok. 332 mld m sześc. gazu. Kronos przy pełnej mocy mógłby dostarczać szacunkowo 6-8 mld m sześc. rocznie, czyli mniej niż 2,5% unijnego zużycia. Na rynku, na którym udział rosyjskiego gazu rurociągowego spadł z ok. 40% w 2021 r. do ok. 6% w 2025 r., każde dodatkowe źródło ma znaczenie na marginesie. Nie zmienia jednak układu sił.

Inne projekty gazowe w Europie Południowo-Wschodniej mają podobny kalendarz. Rumuński Neptun Deep spodziewa się pierwszego gazu jesienią 2027 r., przy zdolności 8 mld m sześc. rocznie. Kronos wyróżnia się tym, że jego trasa eksportowa prowadzi przez państwo, które może zatrzymać surowiec dla siebie.

Transakcja nie jest też domknięta. ENI nie podjęło jeszcze ostatecznej decyzji inwestycyjnej, czyli formalnej zgody na wyłożenie pieniędzy. Podmorski gazociąg do Egiptu dopiero trzeba zbudować, a warunki handlowe pozostają poufne. Jak zauważył Politis, odkrycie nie jest planem zagospodarowania, plan nie jest decyzją inwestycyjną, a decyzja inwestycyjna nie oznacza jeszcze wydobycia.

Złoże Aphrodite, odkryte u wybrzeży Cypru w 2011 r., nadal nie produkuje i może nie zacząć przed 2031 r. Kronos na papierze posuwa się szybciej. W praktyce jego tempo zależy od zmiennej, nad którą Cypr nie ma kontroli: rosnącego apetytu Egiptu na własny gaz.