UE dolicza opłatę do tanich paczek

Od 1 lipca w Unii przestała obowiązywać zasada, dzięki której przesyłki e-commerce o wartości poniżej 150 EUR mogły wjeżdżać na rynek bez cła. W jej miejsce pojawiła się opłata rzędu 3 EUR za kategorię produktu w jednej przesyłce (Komisja Europejska, Corriere della Sera). Adresat jest oczywisty: Shein, Temu i AliExpress. Stawką nie jest jednak sama wysokość opłaty, lecz odpowiedź na pytanie, czy ultratanie zakupy są efektem realnej efektywności, czy raczej tego, że część kosztów pozostaje poza rachunkiem klienta.

Kilka dni wcześniej dalej poszła Francja. Parlament przyjął ustawę nakładającą na produkty ultra-fast fashion dodatkową opłatę środowiskową, która do 2030 r. ma wzrosnąć nawet do 20 EUR za sztukę, przy limicie połowy ceny netto produktu (Fibre2Fashion, Le Dauphine). Paryż próbuje wycenić to, czego nie widać przy kasie: zbiórkę odpadów, zanieczyszczenia i ubrania wyrzucane po kilku tygodniach. Unia i Francja robią więc podobną rzecz różnymi narzędziami: przenoszą ukryte koszty z powrotem do ceny.

Opłata mocniej uderzy w mieszane koszyki

Unijne 3 EUR nie jest prostą opłatą od paczki. Liczy się kategoria produktu: przesyłka z koszulką i okularami przeciwsłonecznymi może oznaczać dwie opłaty, podczas gdy pięć identycznych koszulek może zostać potraktowanych jako jedna kategoria (Dziennik, MacGeneration). To zmienia ekonomię zakupu. Dopłata 3 EUR może zniwelować sens zamawiania etui za 2 EUR, ale przy koszyku wartym 40 EUR będzie już znacznie mniej odczuwalna.

Formalnie opłatę mają ponosić platformy i sprzedawcy. W praktyce jej ślad już widać w cenach przy finalizacji zamówienia i w kosztach dostawy (Euronews, BR). To klasyczna różnica między płatnikiem prawnym a faktycznym ciężarem ekonomicznym. Jeśli Temu podnosi cenę o 3 EUR, koszt ponosi klient, niezależnie od tego, co widnieje w dokumentach celnych.

Francja uderza bezpośrednio w model biznesowy: tysiące nowych produktów dziennie, niska trwałość i brak zachęty do naprawy. Opłata obejmuje każdy produkt sprzedany we Francji (Innovation Forum). Francuskie i włoskie media zwracały uwagę na polityczny dobór kryteriów: przepisy wydają się skrojone pod Shein i Temu, a jednocześnie w dużej mierze omijają europejskie marki fast fashion, takie jak Zara (Politique France).

Prawie sześć miliardów paczek, większość bez kontroli

Skala problemu wykracza daleko poza modę. W 2025 r. do UE trafiło bez cła około 5,9 mld tanich produktów, w zdecydowanej większości z Chin (Journal du Geek, Komisja Europejska). Ponad 60% skontrolowanych towarów w kategoriach wrażliwych nie spełniało unijnych norm bezpieczeństwa (Fibre2Fashion). Nieproporcjonalny ciężar obsługi spada na Belgię i Holandię, czyli główne bramy wejściowe dla paczek z platform (Info.fr).

Szersza odpowiedź UE polega na przesunięciu odpowiedzialności na platformy. W reformie celnej marketplace’y miałyby zostać uznane za importera formalnego. Dla administracji celnej oznaczałoby to możliwość żądania danych o zgodności i płatności od platformy, zamiast ścigania milionów pojedynczych sprzedawców (Komisja Europejska).

Kto zyskuje, kto traci

Najwięcej do zyskania mają unijni detaliści i producenci tekstyliów. Nowe opłaty zmniejszają przewagę cenową importu bezpośredniego, który dotąd korzystał z tego, że część kosztów zgodności z regulacjami ponosili europejscy sprzedawcy, a część omijali konkurenci spoza UE. Niemiecka federacja handlu popiera dążenie do równych warunków konkurencji, ale ostrzega, że sama opłata nie zastąpi egzekwowania przepisów wobec towarów niebezpiecznych lub błędnie oznaczonych (Zeit).

Najbardziej odczują zmianę konsumenci kupujący najtańsze produkty. Polskie media ujęły to wprost: 3 EUR doliczone do rzeczy wartej kilka euro oznacza gwałtowny wzrost ceny, a po takich cenach nie kupują zwykle najzamożniejsi (Forsal). We Włoszech organizacja konsumencka Codacons i europoseł Pasquale Tridico nazwali opłatę regresywną, bo dla biedniejszych klientów stanowi większą część wydatku (Giustizia News24). Hiszpański ekonomista Santiago Niño Becerra sformułował najostrzejszą wątpliwość: opłata może zwiększyć wpływy, ale nie musi zmienić nawyków zakupowych, jeśli podstawowa różnica cen pozostanie duża (Moncloa.com).

Polityka UE ma mocne uzasadnienie w konkurencji i bezpieczeństwie produktów. Jest jednak także płaską opłatą, która najmocniej obciąża najmniejsze koszyki. Bez skutecznej kontroli niemal sześciu miliardów paczek rocznie Europa nie zmieniła jeszcze modelu. Na razie głównie podniosła cenę najtańszego zakupu.