UE zatwierdza węgierski plan za 10 mld euro

Decyzja ministrów finansów UE z 10 lipca nie oznacza jeszcze przelewu do Budapesztu. Otwiera natomiast Węgrom formalną drogę do ok. 10 mld EUR z unijnego Funduszu Odbudowy i Zwiększania Odporności, czyli głównego instrumentu inwestycyjnego stworzonego po pandemii (Council, Commission). W praktyce jest to decyzja o planie, a nie o wypłacie. Do 31 sierpnia 2026 r. Budapeszt musi spełnić 27 wiążących warunków dotyczących niezależności sądów, walki z korupcją i zamówień publicznych. Jeśli tego nie zrobi, pieniądze przepadną definitywnie z końcem roku.

Pakiet obejmuje ok. 6,5 mld EUR dotacji i 3,5 mld EUR pożyczek (Executive Digest). Różnica jest politycznie istotna: dotacje są transferem bezzwrotnym, pożyczki trzeba spłacić.

Węgry znają koszt zwlekania. Wcześniej straciły już ok. 2 mld EUR, gdy UE anulowała środki po przekroczeniu kolejnych terminów, ponieważ rząd Viktora Orbána nie spełnił wymaganych warunków (Euronews). Fundusz Odbudowy, wart łącznie 577 mld EUR dla wszystkich państw członkowskich, działa według zasady „najpierw dowód, potem pieniądze”: rządy deklarują reformy, pokazują ich wykonanie, a dopiero później Komisja Europejska odblokowuje wypłaty (EUR-Lex).

W przypadku Węgier ten mechanizm stał się osią całej sprawy już w grudniu 2022 r. Rada UE zatwierdziła wtedy plan Budapesztu, ale uzależniła każdą wypłatę od spełnienia kamieni milowych (Council). Za rządów Orbána Węgry nie wykonały żadnego z nich.

Co zmienił Budapeszt

Polityczne odwrócenie kursu nastąpiło za premiera Pétera Magyara, który porozumiał się z przewodniczącą KE Ursulą von der Leyen i pod koniec czerwca przeprowadził przez parlament pakiet ustaw. Posłowie przyjęli go w dwudniowej sesji nadzwyczajnej stosunkiem głosów 142 do 39, co pokazało szerokie poparcie dla zmiany.

Nowelizacje dotyczą trzech obszarów: nadzoru nad zamówieniami publicznymi, oświadczeń majątkowych oraz fundacji interesu publicznego, do których Orbán przeniósł majątek państwowy szacowany na 8,5 mld EUR, wyprowadzając go poza bezpośrednią kontrolę rządu (Brussels Signal, The Hindu).

Nowe przepisy wzmacniają Urząd ds. Integralności, czyli węgierski organ antykorupcyjny, oraz uznają zatajenie majątku w oficjalnych oświadczeniach za przestępstwo. Nakazują też rozwiązanie fundacji i zwrot ich aktywów państwu. Minister Dávid Vitézy mówił, że za rządów Orbána główną barierą była po prostu odmowa działania w każdym z tych obszarów (Budapest Times).

Parlament usunął więc formalną przeszkodę prawną. Teraz spór przesuwa się z poziomu ustaw na poziom egzekwowania przepisów.

Audytorzy twierdzą, że UE nie potrafi śledzić pieniędzy

Unijne warunki wymusiły na Budapeszcie prawny odwrót od modelu, którego Węgry broniły przez lata. Tyle że uchwalenie ustaw nie dowodzi jeszcze, że pieniądze będą wydawane uczciwie. Zdaniem unijnych audytorów ta luka jest większa, niż przyznaje Komisja.

Europejski Trybunał Obrachunkowy ostrzegł w specjalnym raporcie z 2026 r., że Fundusz Odbudowy nadal nie pozwala wiarygodnie śledzić, dokąd trafiają środki po ich wypłacie przez Komisję (ECA). KE sprawdza, czy Węgry przyjęły ustawę. Nie weryfikuje jednak, czy zreformowany Urząd ds. Integralności rzeczywiście zablokuje w przyszłym roku skorumpowany przetarg. Komisja nie przyjęła żadnej z rekomendacji audytorów (European Parliament).

Po 31 sierpnia Komisja straci najmocniejsze narzędzie nacisku: groźbę trwałego anulowania funduszy. To właśnie ten mechanizm skłonił rząd Magyara do działania, ale zarazem premiuje tempo bardziej niż głębokość reform. Węgry wypłaciły dotąd tylko ok. 9% swojej alokacji z Funduszu Odbudowy, przy unijnej średniej bliskiej 54% (Commission). Teraz w ciągu siedmiu tygodni muszą potwierdzić większy postęp reform niż przez trzy i pół roku.

Plan kieruje środki m.in. na modernizację sieci energetycznych, kolej, mieszkalnictwo oraz rozwój energetyki wiatrowej. Moc zainstalowana w wietrze miałaby wzrosnąć z ok. 330 MW do blisko 4 GW do 2030 r., a przygotowywane zmiany w prawie energetycznym mają ograniczyć czas ocen środowiskowych do 85 dni (Newsbase, CMS).

Rada UE zatwierdziła węgierskie roszczenie do przyszłych pieniędzy. Nie dowiodła jeszcze, że Budapeszt potrafi wydać je uczciwie pod presją terminu.