TSUE dopuszcza katalońską amnestię

Wyrok TSUE z 16 lipca nie kończy sporu o katalońską amnestię. Kończy raczej jego unijny etap: Trybunał Sprawiedliwości UE uznał, że prawo Unii samo w sobie nie blokuje hiszpańskiej ustawy obejmującej czyny związane z ruchem niepodległościowym w Katalonii (Euronews, Brussels Signal). To odbiera przeciwnikom ustawy najmocniejszy argument na poziomie europejskim. Nie oznacza jednak, że ktokolwiek został automatycznie objęty amnestią. O tym nadal mają rozstrzygać hiszpańscy sędziowie, a część z nich już pokazała, że nie potraktuje orzeczenia z Luksemburga jako nakazu umorzenia spraw.

Jak sprawa trafiła do Luksemburga

Do TSUE zwróciły się dwa hiszpańskie sądy, korzystając z art. 267 TFUE, czyli procedury pytań prejudycjalnych. Pozwala ona sądowi krajowemu zapytać Trybunał, jak należy rozumieć prawo Unii, ale nie przenosi samej sprawy do Luksemburga (Article 267 TFEU). TSUE odpowiada na pytanie prawne; wyrok w konkretnej sprawie wydaje nadal sąd krajowy.

Hiszpański Tribunal de Cuentas, odpowiednik najwyższej instytucji kontroli finansów publicznych, chciał wiedzieć, czy umorzenie odpowiedzialności za środki publiczne wydane na referendum niepodległościowe z 2017 r. narusza unijne zasady ochrony budżetu. Osobno Audiencia Nacional, centralny sąd karny właściwy m.in. w poważnych sprawach bezpieczeństwa, zapytała, czy amnestia dla oskarżonych w sprawie o terroryzm powiązanej z katalońskim separatyzmem podważa unijną dyrektywę antyterrorystyczną (RTVE).

Dwa zarzuty odrzucone, jedna granica utrzymana

TSUE odrzucił oba zasadnicze zarzuty. W części finansowej uznał, że wydanie hiszpańskich pieniędzy publicznych na nielegalne referendum nie oznaczało szkody dla budżetu UE (Brussels Signal). W sprawie terroryzmu przyjął, że hiszpańska ustawa została zakreślona wystarczająco wąsko: dotyczyła tylko kontekstu katalońskiego ruchu niepodległościowego i wyłączała czyny powodujące umyślną poważną szkodę dla praw człowieka.

Jedno zastrzeżenie pozostało. Trybunał zakwestionował przepis, który mógł zmuszać hiszpańskie sądy do zamykania postępowań w ciągu dwóch miesięcy, zanim Luksemburg zdążyłby odpowiedzieć na pytania prejudycjalne (Internazionale/Reuters). Państwo członkowskie może projektować amnestie w swoim porządku prawnym, ale nie może odcinać sądom drogi do mechanizmu, który gwarantuje jednolitą wykładnię prawa UE.

Puigdemont zostaje w zawieszeniu

Dla byłych katalońskich urzędników, wobec których przed Tribunal de Cuentas toczą się sprawy finansowe, droga do amnestii jest teraz w dużej mierze otwarta (Eurasia Review). Największa luka dotyczy jednak Carlesa Puigdemonta.

Kilka godzin po wyroku sędzia Sądu Najwyższego Pablo Llarena utrzymał krajowy nakaz aresztowania Puigdemonta (Antena 3). Jego argumentacja nie opiera się na prawie UE. Llarena twierdzi, że zarzucane Puigdemontowi sprzeniewierzenie środków publicznych wiązało się z osobistym wzbogaceniem, a taki przypadek wyłącza sama hiszpańska ustawa amnestyjna. O to Luksemburga nie pytano. Następnym istotnym forum będzie hiszpański Trybunał Konstytucyjny, który odłożył własne rozstrzygnięcie w sprawie amnestii do jesieni (Eurasia Review).

Dla premiera Pedra Sáncheza wyrok ma konkretną wartość polityczną. Najmocniejszy argument opozycji, że amnestia łamie prawo UE, został sprawdzony przez sąd i odrzucony. Sánchez może więc powiedzieć swoim parlamentarnym partnerom z Junts i ERC, dwóch głównych katalońskich ugrupowań niepodległościowych podtrzymujących jego rząd, że dotrzymał obietnicy przynajmniej na poziomie unijnego testu prawnego (Ouest-France). Liderzy niepodległościowi odpowiedzieli żądaniem natychmiastowego i pełnego zastosowania ustawy. Niemieckie i francuskie media potraktowały wyrok ostrożniej: jako zamknięcie jednego etapu prawnego, nie jako polityczne przyzwolenie na separatyzm (taz).

TSUE mógł odpowiedzieć tylko na pytanie, czy prawo Unii blokuje amnestię. Nie mógł rozstrzygnąć, czy zaakceptują ją hiszpańskie sądy. Luksemburg zdjął z tej sprawy unijny zarzut. Od tej chwili to sądy w Madrycie odpowiadają za zwłokę, zakres uznania i polityczne skutki własnych decyzji.