TSUE odblokowuje hiszpańską amnestię

Wyrok TSUE z 16 lipca nie kończy sprawy Carlesa Puigdemonta. Kończy za to jeden z jej europejskich etapów: Trybunał uznał, że hiszpańska ustawa amnestyjna dla katalońskich separatystów nie narusza prawa UE. Dla rządu w Madrycie to ważne wzmocnienie polityczne. Dla Puigdemonta, który od lat przebywa w Belgii, to wciąż za mało, by bez ryzyka wrócić do Hiszpanii. Hiszpański Sąd Najwyższy nadal odmawia objęcia go amnestią, a krajowy nakaz aresztowania pozostaje w mocy (komunikat TSUE nr 112/26, Euronews).

Co naprawdę rozstrzygnął Luksemburg

Hiszpańskie sądy zadały Trybunałowi Sprawiedliwości UE, obradującemu w najważniejszym składzie Wielkiej Izby, trzy pytania. Czy amnestia narusza interesy finansowe Unii? Czy jest sprzeczna z unijnymi przepisami antyterrorystycznymi? I czy dwumiesięczny termin na decyzje sędziów zmusza ich do orzekania, zanim Luksemburg odpowie na pytania prejudycjalne, czyli pytania sądów krajowych o wykładnię prawa UE?

Odpowiedzi były wąskie. Amnestia należy do kompetencji państw członkowskich. Wydatki publiczne związane z katalońskim ruchem niepodległościowym nie oznaczają automatycznie szkody dla budżetu UE (Brussels Signal). Unijne przepisy antyterrorystyczne nie zakazują amnestii, jeżeli jej celem jest pojednanie polityczne (Al Jazeera). A jeśli ustawowy termin zmuszałby hiszpańskich sędziów do rozstrzygnięcia sprawy przed odpowiedzią TSUE, sąd krajowy ma obowiązek ten termin pominąć (komunikat TSUE).

Trybunał nie stwierdził jednak, że Puigdemont został objęty amnestią. Nie nakazał Hiszpanii uchylenia nakazu aresztowania. Nie przesądził też, czy ustawowe wyłączenie dotyczące czynów związanych z „osobistym wzbogaceniem” obejmuje jego sprawę. Te pytania należą do hiszpańskich sądów (Politico, komunikat TSUE).

Dwie ścieżki, oba klucze w Madrycie

Sprawa karna Puigdemonta pozostaje w rękach Sądu Najwyższego. Sędzia śledczy odmówił zastosowania amnestii do zarzutu sprzeniewierzenia środków publicznych. Uzasadnienie jest istotne: ustawa wyłącza z amnestii czyny, które wiązały się z osobistą korzyścią, a sędzia uznał, że domniemane wykorzystanie pieniędzy publicznych na działania niepodległościowe mieści się właśnie w tej kategorii (el Constitucional, NRC). TSUE osłabił jeden element tej argumentacji, odrzucając wątek szkody dla budżetu UE. Zasadniczy spór krajowy pozostał jednak otwarty: czy wyłączenie dotyczące „osobistego wzbogacenia” rzeczywiście pasuje do sprawy Puigdemonta? To pytanie z prawa hiszpańskiego, nie unijnego.

Druga droga prowadzi przez hiszpański Trybunał Konstytucyjny. W czerwcu 2025 r. uznał on ustawę amnestyjną za zasadniczo zgodną z konstytucją Hiszpanii (Brussels Signal). Puigdemont złożył teraz amparo, czyli skargę konstytucyjną, w której twierdzi, że odmowa zastosowania amnestii przez Sąd Najwyższy narusza jego prawa podstawowe. Gdyby Trybunał Konstytucyjny podważył wykładnię Sądu Najwyższego, zarówno nakaz aresztowania, jak i decyzja o amnestii musiałyby zostać ponownie ocenione (NRC).

Dopóki hiszpański sąd formalnie nie uchyli nakazu aresztowania, powrót z Belgii oznacza realne ryzyko prawne. Belgijskie i niderlandzkie media opisują wyrok jako krok w stronę powrotu, nie jako przepustkę do bezpiecznego lądowania w Hiszpanii (De Morgen).

Dlaczego Europa śledzi hiszpańską sprawę

Media w wielu krajach potraktowały wyrok jako coś więcej niż spór wewnętrzny Hiszpanii. Niemieckie relacje przypominają rok 2018, gdy sąd w Szlezwiku-Holsztynie rozpatrywał hiszpański wniosek o wydanie Puigdemonta i pokazał, że europejski nakaz aresztowania, czyli system przekazywania podejrzanych między państwami UE, nie znosi krajowych kategorii prawnych (Deutschlandfunk). W 2018 r. pytanie brzmiało, czy inne państwo wykona hiszpański nakaz. W 2026 r. brzmi inaczej: czy sama Hiszpania zastosuje własną amnestię. Sądy europejskie mogą usunąć zarzuty z prawa UE, ale nie mogą zmusić państwa członkowskiego do użycia ustawy w konkretny sposób.

TSUE wyznaczył granicę między tym, co może zablokować prawo unijne, a tym, co pozostaje decyzją krajową. Hiszpańska amnestia tę granicę przeszła. Czy skorzysta z niej człowiek, którego ruch polityczny doprowadził do uchwalenia ustawy, rozstrzygną już Sąd Najwyższy i Trybunał Konstytucyjny w Madrycie. Luksemburg zawęził sprawę. Drzwi, przez które chce przejść Puigdemont, nadal otwiera albo zamyka Madryt.