UE pomija ostrzeżenie o zezwoleniach Hiszpanii

Włochy, Dania i Polska chciały, by przywódcy UE ostrzegli, że krajowe decyzje migracyjne mogą zachęcać do kolejnych nieregularnych przyjazdów. Hiszpańskie i międzynarodowe media odczytały ten zapis jako aluzję do masowej legalizacji pobytu osób bez uregulowanego statusu w Hiszpanii. W konkluzjach przyjętych 16 października nie ma jednak takiego ostrzeżenia (konkluzje Rady Europejskiej). To Hiszpania nadal decyduje, kto może mieszkać i pracować na jej terytorium. Jej partnerzy obawiają się, że skutki tej decyzji przekroczą otwarte granice, ale nie przedstawili na to dowodów.

Zdanie, które każdy przywódca mógł wykreślić

Według relacji dwóch mediów projekt konkluzji mówił, że UE powinna unikać działań, które mogłyby zachęcać do nieregularnych przyjazdów. Wzywał też Komisję do zbadania, jak rządy mogłyby konsultować się w sprawie decyzji jednego państwa wpływających na pozostałe (POLITICO, EFE). Z przytaczanych doniesień nie wynikało, czy konsultacje miałyby oznaczać coś więcej niż rozmowę przed podjęciem decyzji.

Konkluzje szczytu wyznaczają polityczny kierunek, ale nie są prawem. Wymagają jednomyślności, więc sprzeciw jednego przywódcy wystarczy, by zapis zniknął z tekstu. Ostateczne konkluzje nie wymieniają ani Hiszpanii, ani żadnych czynników, które miałyby przyciągać kolejnych przybyszów (konkluzje Rady Europejskiej).

Nie wiadomo, kto doprowadził do skreślenia tego zapisu. „El Mundo” przypisuje tę zasługę premierowi Hiszpanii Pedro Sánchezowi (El Mundo). Euronews, powołując się na AP, podał, że przeciw poprawce wystąpiła także Francja, uznając ją za pośredni atak na Hiszpanię (Euronews/AP). Przywódcy rozstrzygali więc jedynie, co powiedzieć. Prawo Hiszpanii do wydawania zezwoleń nigdy nie było przedmiotem rozmów.

Dlaczego sąsiedzi Hiszpanii się niepokoją

Argument trzech rządów opiera się na Schengen, obszarze, w którym większość państw UE zniosła wzajemne kontrole paszportowe. Giorgia Meloni powiedziała włoskiemu parlamentowi, że decyzje migracyjne jednego kraju wpływają na jego partnerów (zapis wystąpienia Meloni w parlamencie). Przy wspólnej granicy zewnętrznej decyzja jednego państwa staje się sprawą pozostałych.

Premier Danii Mette Frederiksen zwróciła się do Komisji o zbadanie skutków legalizowania pobytu osób, które przybyły do kraju nieregularnie (Altinget). W sierpniu list podpisany przez 22 przywódców wskazywał masowe legalizacje jako możliwe „czynniki przyciągające”, czyli domniemane zachęty dla przyszłych przybyszów (Kancelaria Premiera Danii).

Co faktycznie daje hiszpańskie zezwolenie

Hiszpański program obejmuje wyłącznie osoby, które już przebywały w kraju. Wnioskodawcy musieli być w Hiszpanii przed 1 stycznia 2026 r. i pozostawać tam nieprzerwanie przez co najmniej pięć miesięcy. Wnioski można było składać od 16 kwietnia do 30 czerwca (dekret królewski nr 316/2026).

Samo złożenie wniosku nie oznacza uzyskania zezwolenia, a procedura ma trzy etapy. Do 2 lipca rząd odnotował 1 174 978 wniosków, a 609 737 spraw przetworzył lub dopuścił do etapu tymczasowego (rząd Hiszpanii). Tego samego dnia „El País” informował o około 11 000 ostatecznych zgód (El País). Status tymczasowy pozwala mieszkać i pracować wyłącznie w Hiszpanii. Pozytywna decyzja końcowa daje roczne zezwolenie na pobyt, a następnie kartę tożsamości (dekret królewski nr 316/2026).

Nawet ostateczne zezwolenie daje mniej swobody w Europie, niż sugeruje debata. Pozwala odwiedzać inne kraje Schengen przez maksymalnie 90 dni w dowolnym okresie 180 dni, ale nie uprawnia do pracy ani osiedlenia się tam bez zgody danego państwa (Komisja Europejska). Dokument tymczasowy w ogóle nie uprawnia do podróży. Kodeks graniczny Schengen, czyli unijne przepisy o przekraczaniu granic, nie uznaje tymczasowych dokumentów wydanych przy składaniu pierwszego wniosku o pobyt za dokumenty uprawniające do przekraczania granicy (EUR-Lex).

Kontrole graniczne dotyczą innej sprawy

Włochy i Hiszpania spierają się też o odrębny epizod. Po lipcowym napływie migrantów do Ceuty, hiszpańskiej enklawy na wybrzeżu Maroka, Włochy zaczęły kontrolować pasażerów samolotów i promów z Hiszpanii. Madryt odpowiedział kontrolami osób przybywających z Włoch (ANSA). 16 października Meloni i Sánchez uzgodnili przedłużenie włoskich kontroli o siedem dni, podczas gdy ich ministrowie spraw wewnętrznych szukają innych rozwiązań (Euronews).

Przypadek Ceuty nie mówi nic o programie legalizacji pobytu. Osoby, które przybyły w lipcu, nie mogły się do niego zakwalifikować, bo wymagano obecności w kraju przed styczniem. Włoskie kontrole miały więc dotyczyć innej grupy.

Prawo UE już teraz pozwala państwom członkowskim przyznawać osobom przebywającym nieregularnie prawo pobytu ze względów humanitarnych lub innych (EUR-Lex). Przywódcy pozostawili tę kompetencję w gestii państw, a dotychczasowe dowody nie wskazują, by hiszpańskie zezwolenia skłoniły kogokolwiek do przeniesienia się do innych krajów. Jest jednak jedno zastrzeżenie: od lipca nie opublikowano liczby wydanych ostatecznych zezwoleń. Nie wiadomo więc nawet, jak duża jest grupa osób, które mogą legalnie podróżować.