Paliwo w UE drożeje o 23.8%

W sierpniu 2026 r. paliwo do samochodów osobowych kosztowało unijnych konsumentów o 23,8% więcej niż rok wcześniej (Eurostat). Dane pochodzą ze zharmonizowanego indeksu cen konsumpcyjnych, czyli miary inflacji obliczanej według tej samej metodologii we wszystkich państwach UE. Wskaźnik pokazuje ceny płacone przez kierowców na stacjach, już po uwzględnieniu podatków i ulg. Odzwierciedla więc koszty rynkowe przefiltrowane przez krajową politykę podatkową. Nie pozwala natomiast rozstrzygnąć, jaka część podwyżki wynikała z cen ropy, a jaka z decyzji rządów.

Dlaczego stały podatek zmienia rachunek

Cena litra paliwa składa się z kilku warstw. U podstaw są ropa naftowa, wyceniana w dolarach, oraz marże rafinerii, firm transportowych i sprzedawców detalicznych. Na to państwa nakładają akcyzę, czyli stały podatek pobierany od każdego litra. Następnie naliczają VAT od całej kwoty, również od akcyzy. Tak skonstruowany jest między innymi niemiecki podatek paliwowy (German Finance Ministry).

Stała część ceny zmienia sposób liczenia procentów. Gdy ropa drożeje, akcyza pozostaje bez zmian, więc cena na stacji rośnie proporcjonalnie mniej niż koszt surowca. Odwrotna sytuacja występuje po zakończeniu czasowej ulgi: paliwo drożeje, nawet jeśli ceny ropy stoją w miejscu. Niemcy obniżyły akcyzę o 14,04 centa na litrze w maju i czerwcu. Kosztowało to budżet około 1,6 mld EUR, a ulga wygasła w lipcu (Bundestag).

Szybka i powszechna ulga czy tańsza pomoc dla wybranych

Niemcy ponownie stawiają na szybkie obniżenie ceny przy dystrybutorze. 18 września rząd federalny i wszystkie 16 krajów związkowych uzgodniły kolejną obniżkę akcyzy o 14 centów, obowiązującą od 1 października do 31 grudnia. Jej koszt oszacowano na 2,5 mld EUR, po połowie dla budżetu federalnego i budżetów krajów związkowych (Bundesregierung, ZDF). 22 września projekt nadal wymagał głosowania w Bundestagu, niższej izbie parlamentu, oraz w Bundesracie, gdzie reprezentowane są kraje związkowe (Tagesschau). Niemcy nie są wyjątkiem: Hiszpania od lipca stopniowo wygasza obniżkę akcyzy, która ma zakończyć się 30 września, chyba że zostanie przedłużona (BOE).

Obniżka podatku zmniejsza dochody państwa, ale ostateczną cenę ustalają sprzedawcy. Ekonomiści nazywają część ulgi przekazaną kierowcom „transmisją” obniżki. Po niemieckiej uldze paliwowej z 2022 r. Instytut ifo ustalił, że do kierowców trafiła tylko część korzyści (ifo). Państwo w każdym przypadku traci jednak całość zakładanych wpływów.

Francja wybrała inną drogę. Jej pakiet z 22 września rozszerza pomoc dla osób dojeżdżających samochodem do pracy. Według Libération z programu mogłoby skorzystać do 5,5 mln osób, a jednym z rozważanych rozwiązań jest wypłata 100 EUR.

Nowy model odpowiada na słabość wcześniejszej, powszechnej francuskiej ulgi paliwowej. Trybunał Obrachunkowy oszacował jej koszt na 7,6–8 mld EUR i stwierdził, że najwięcej zyskiwali kierowcy zużywający najwięcej paliwa (Cour des comptes). Wypłata dla kwalifikujących się pracowników kieruje pomoc do grup wskazanych przez rząd, choć kryteria uprawnienia tylko przybliżają rzeczywistą potrzebę. Cena przy dystrybutorze pozostaje przy tym bez zmian, podobnie jak wskaźnik inflacji paliwowej we Francji.

Gdy obniżka u sąsiada przekracza granicę

Krajowe decyzje podatkowe oddziałują także poza granicami. Według NRC 18–19 września litr oleju napędowego kosztował w Holandii około 2,81 EUR, wobec około 2,47 EUR w Niemczech, jeszcze przed nową obniżką. Holenderskie stacje przy granicy ostrzegają, że większa różnica skieruje klientów na wschód (Omroep Gelderland). Każdy bak zatankowany w Niemczech oznacza przeniesienie sprzedaży, a wraz z nią wpływów z akcyzy i VAT, na niemiecką stronę. Nie wiadomo jeszcze, ile litrów paliwa przekracza w ten sposób granicę.

Każde z tych rozwiązań kupuje coś innego. Powszechna obniżka działa przy dystrybutorze od dnia wejścia w życie i obniża wskaźnik inflacji. Państwo subsydiuje jednak każdy litr, także kupowany przez zamożniejszych kierowców i cudzoziemców, a część oszczędności może pozostać u sprzedawców. Pomoc kierowana do wybranych grup mniej kosztuje budżet, ale nie obniża inflacji odnotowywanej w statystykach.

Dlatego tabelę Eurostatu trzeba czytać ostrożnie. Wpływają na nią ceny ropy, kursy walut, koszty rafinacji i marże detaliczne, ale również podatki. Zestawienie porównuje ceny na stacjach już po interwencji państwa, więc nie pokazuje, który kraj odczuł najsilniejszy wzrost bazowych kosztów ropy. Państwo obniżające akcyzę wypadnie w tabeli lepiej niż sąsiad wypłacający kierowcom świadczenia, nawet jeśli oba rządy wydały pieniądze na ochronę tych samych grup.