UE ogranicza ochronę ukraińskich mężczyzn

Na spotkaniu w Luksemburgu 4 czerwca ministrowie spraw wewnętrznych państw UE poparli zasadę, by z unijnego nadzwyczajnego systemu ochrony wyłączyć ukraińskich mężczyzn w wieku od 23 do 60 lat. Byłby to pierwszy przypadek, w którym wspólna ochrona zostałaby podzielona według wieku i płci. Za takim rozwiązaniem opowiada się także Kijów. Komisarz Magnus Brunner powiedział dziennikarzom, że „tego właśnie domagają się od nas Ukraińcy” (UNN, Euronews).

Problem polega na tym, że ukraiński stan wojenny zakazuje takim mężczyznom opuszczania kraju, europejskie gospodarki korzystają z ich pracy, a Karta praw podstawowych UE zakazuje dyskryminacji ze względu na płeć i wiek.

Co się zmienia

Dyrektywa o ochronie tymczasowej to mechanizm kryzysowy przyjęty w 2001 r. i uruchomiony po raz pierwszy po pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę. Daje Ukraińcom automatyczne prawo pobytu i pracy, bez indywidualnych procedur azylowych. Obecnie obejmuje 4,33 mln osób. Dorośli mężczyźni stanowią 26,6% tej grupy, czyli około 1,15 mln osób (Eurostat).

Ochrona wygasa w marcu 2027 r. Wszystkie 27 państw członkowskich popiera jej przedłużenie do 2028 r., ale duża większość chce, by nowe wnioski nie obejmowały mężczyzn w wieku mobilizacyjnym. Ci, którzy już mają ochronę, mieliby ją zachować (Komisja Europejska).

Do zmiany zasad potrzebna jest większość kwalifikowana w Radzie UE, czyli głosy 55% państw członkowskich reprezentujących 65% ludności Unii. Żadne państwo nie ma tu samodzielnego weta. Komisja ma przedstawić formalny projekt legislacyjny w ciągu kilku tygodni (eurointegration.com.ua).

Szeroka koalicja i wpisana w nią sprzeczność

Najmocniej za zmianą stoją Niemcy i Austria. Niemiecki minister spraw wewnętrznych Alexander Dobrindt powiedział, że Berlin ma „wątpliwości, czy Ukraińcy w wieku wojskowym powinni być objęci” ochroną (Deutschlandfunk). Szwedzki minister migracji Johan Forssell ujął to ostrzej: ci mężczyźni „powinni być w domu i walczyć o przyszłość Ukrainy oraz wolność Europy” (GP.se). Czeski minister spraw wewnętrznych Metnar twierdził, że ograniczenie popiera około 80% państw członkowskich (CT24).

Przeciw są Hiszpania i Włochy. Hiszpański minister spraw wewnętrznych Grande-Marlaska stwierdził: „Wszyscy obywatele Ukrainy powinni pozostać chronieni we wszystkich państwach UE” (Euronews). Luksemburg zwrócił uwagę na praktyczny skutek rozbieżnych zasad: mężczyźni, którym odmówiono ochrony w jednym kraju, mogliby rejestrować się w innym, tworząc migracyjny obieg wewnątrz strefy Schengen (Tageblatt).

Najsilniej za wyłączeniem naciskają państwa, które przyjęły najwięcej Ukraińców: Niemcy 1,27 mln, Polska 961 000, Czechy 380 000 (Eurostat, Euractiv). Polska już buduje obejście w postaci karty CUKR, trzyletniego zezwolenia na pracę, które zamienia ochronę tymczasową w standardowy pobyt. Czechy oferują podobne zezwolenie na pięć lat. Oba kraje chcą zatrzymać pracowników, ale wyjść z ram humanitarnych, które dają im szersze prawa.

Bariera praw podstawowych

Sama Komisja zmieniła stanowisko. W lutym jej rzecznik podkreślał, że system „nie rozróżnia kobiet, dzieci ani mężczyzn w żadnym wieku” (Brussels Signal). Cztery miesiące później Brunner opisał wyłączenie jako główną opcję. Żaden organ UE nie opublikował dotąd formalnej opinii prawnej, która przesądzałaby, czy demograficzne wyłączenie z ochrony zbiorowej jest zgodne z Kartą praw podstawowych, zakazującą dyskryminacji właśnie na takich podstawach (eurointegration.com.ua).

Francja publicznie milczy. Jej głos może zdecydować o wyniku: bez Paryża po stronie Madrytu i Rzymu te trzy państwa nie osiągną progu 35% ludności UE potrzebnego do zablokowania większości kwalifikowanej. Od francuskiego stanowiska zależy więc, czy wyłączenie stanie się prawem UE, czy też europejski system ochrony utrzyma zasadę, że status człowieka nie zależy od jego wieku, płci ani potrzeb mobilizacyjnych państwa prowadzącego wojnę.