UE otworzy rozmowy z Ukrainą 15 czerwca

15 czerwca w Luksemburgu UE formalnie otworzy negocjacje akcesyjne z Ukrainą, odblokowując proces, który Węgry zatrzymywały przez niemal dwa lata. Na poziomie politycznego obrazu będzie to demonstracja jedności. W praktyce co najmniej kilka stolic przygotowuje już własne kosztorysy, zabezpieczenia rolne i proceduralne hamulce, bo na każdym etapie rozszerzenia potrzebna będzie jednomyślność.

Co odblokowuje 15 czerwca

Pierwszy etap rozmów ruszy w ramach konferencji międzyrządowej, czyli formatu, w którym 27 państw UE negocjuje wspólnie z krajem kandydującym. Otwarty zostanie blok dotyczący reformy sądownictwa, praw podstawowych i kontroli finansowej. To blok bramkowy: otwiera się go jako pierwszy, a zamyka jako ostatni (Komisja Europejska, New Union Post).

Do września 2025 r. Ukraina zakończyła screening, czyli techniczny przegląd zgodności prawa krajowego ze standardami unijnymi, w rekordowym tempie (Komisja Europejska). Proces blokowało weto Węgier, zdjęte dopiero po porozumieniu Kijowa z Budapesztem w sprawie praw mniejszości na Zakarpaciu (Tagesschau). Przewodniczący Rady Europejskiej António Costa sugeruje teraz, że część rozdziałów można będzie otwierać i zamykać niemal równocześnie, bo Ukraina wykonała znaczną część pracy legislacyjnej w czasie politycznego przestoju (Euronews).

Optymizm Costy zderza się jednak z konstrukcją samego procesu. Każdy z pięciu pozostałych bloków negocjacyjnych, każde zamknięcie rozdziału i każda ocena praworządności będą wymagały zgody wszystkich 27 rządów.

Budżet i rolnictwo

Najtrudniejszy spór dotyczy pieniędzy. Równolegle toczą się rozmowy o kolejnym siedmioletnim budżecie UE na lata 2028–2034, a wejście Ukrainy zmieniłoby sposób podziału środków.

Według niemieckiego ambasadora przy UE roczna składka Niemiec mogłaby wzrosnąć o 75–80%, z około 27,4 mld EUR do blisko 50 mld EUR (Brussels Signal). Francuski Senat szacuje, że wpłaty Francji zwiększyłyby się z 26 mld EUR do 42 mld EUR (Senat Francji). Państwa Europy Środkowej i Wschodniej obawiają się mniej wyższych rachunków, a bardziej mniejszych przelewów z Brukseli. Rumunia stoi na czele koalicji 16 państw, które chcą ochronić fundusze strukturalne przed przesunięciem środków na Ukrainę (Curs de Guvernare).

Rolnictwo wzmacnia ten konflikt, bo Ukraina stałaby się największym krajem rolnym UE pod względem powierzchni. Polscy rolnicy wywalczyli już czasowe embarga na ukraińskie zboże i drób. Dostosowanie wspólnej polityki rolnej, czyli głównego systemu dopłat dla rolnictwa w UE, mogłoby według włoskich szacunków kosztować Włochy około 9 mld EUR (La Verità).

Opór nie układa się jednak w prosty front przeciwko Kijowowi. 4 czerwca francuska organizacja Jeunes Agriculteurs, najważniejszy związek młodych rolników i środowisko, po którym spodziewano się twardej blokady wobec ukraińskiej akcesji, jednogłośnie przyjęła raport popierający kierunek proukraiński. Warunek jest zasadniczy: Kijów ma w pełni dostosować się do unijnych norm produkcyjnych i środowiskowych przed otwarciem rozdziałów rolnych. Francuscy młodzi rolnicy uznali więc, że surowa harmonizacja lepiej chroni producentów niż sama blokada. W Europie zabezpieczenia rolne przesuwają się od embarga ku integracji warunkowej.

Każda stolica ma własny hamulec

Francja i Niemcy przedstawiły 5 czerwca na szczycie Bałkanów Zachodnich w Tivacie koncepcję „integracji stopniowanej”: państwa kandydujące miałyby uzyskiwać dostęp do rynku bez pełnych praw członkowskich (Euronews). Prezydent Emmanuel Macron powtórzył ten pomysł 7 czerwca w Pałacu Elizejskim. Szef włoskiej dyplomacji Antonio Tajani przekonuje, że Czarnogóra i Albania powinny iść do przodu przed Ukrainą (Il Tempo). Rząd Donalda Tuska popiera akcesję, ale domaga się długich okresów przejściowych w rolnictwie (Wprost). PiS idzie dalej i uzależnia poparcie od rozliczenia przez Ukrainę historii rzezi wołyńskiej (Rzeczpospolita).

Razem tworzy to rozproszony system hamowania. Nie kontroluje go jedna stolica, ale suma krajowych warunków zdecyduje, jak szybko Ukraina przejdzie przez 33 rozdziały negocjacyjne.

Przed wojną Ukraina miała ponad 40 mln mieszkańców, co po akcesji zmieniłoby układ głosów w Radzie UE, gdzie państwa przyjmują unijne prawo, oraz podział mandatów w Parlamencie Europejskim. Dokument Komisji o reformach instytucjonalnych przed rozszerzeniem, zapowiadany pierwotnie na koniec 2025 r., wciąż nie został opublikowany (New Union Post). Jeśli konieczna okaże się zmiana traktatów, wymagałaby ratyfikacji przez wszystkie 27 parlamentów narodowych, a prawdopodobnie także referendów we Francji i Irlandii.

Ukraina chce zamknąć negocjacje do końca 2028 r. Chorwacja, ostatnie państwo przyjęte do UE, potrzebowała na to ponad pięciu lat. 15 czerwca odpowiada na najłatwiejsze pytanie: czy rozmowy mogą się zacząć. Znacznie trudniejsze pozostaje to, kto zapłaci za rozszerzenie i jak zmieni ono sytuację rolników, podatników oraz państw korzystających dziś z unijnego budżetu.