Fundusze odbudowy pod presją terminu

Ministrowie finansów państw UE przesunęli w tym tygodniu dwa dossier. Jedno dotyczy tego, czy rządy zdążą odebrać pieniądze z funduszu odbudowy. Drugie rozstrzyga, kto w przyszłości będzie kontrolował część europejskiego rynku finansowego.

Pilniejsze było pierwsze: zgoda na zmienione plany odbudowy dziewięciu państw członkowskich, w tym Cypru, Litwy, Finlandii, Niemiec, Węgier i czterech pozostałych krajów (Cyprus Mail). Drugie ma dłuższy horyzont i większy ciężar polityczny. Irlandzki wicepremier Simon Harris, prowadzący obrady w ramach irlandzkiej prezydencji w Radzie UE, ogłosił jednomyślne poparcie dla uzgodnienia do października wspólnego stanowiska w sprawie częściowej centralizacji nadzoru finansowego w UE (RTÉ).

Umowa jest zatwierdzona. Pieniądze jeszcze nie.

Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, czyli RRF, działa bardziej jak kontrakt niż przelew z Brukseli. Państwo przedstawia plan reform i inwestycji, Komisja Europejska oraz Rada UE go zatwierdzają, ale wypłata następuje dopiero po wykonaniu konkretnych kamieni milowych: uchwaleniu ustaw, utworzeniu instytucji albo zakończeniu projektów (EUR-Lex, ECA). Zatwierdzenie zmienionego planu oznacza więc aktualizację zobowiązań państwa. Nie oznacza automatycznej wypłaty.

Teraz ta różnica ma zasadnicze znaczenie, bo RRF wchodzi w ostatnią fazę. Wszystkie pozostałe kamienie milowe muszą zostać wykonane do 31 sierpnia 2026 r., wnioski o płatność złożone do 30 września, a ostatnie przelewy wykonane do końca roku. Po tym terminie niewykorzystane środki przepadają bezpowrotnie (European Parliament Research Service).

Cypr pokazuje, jak duża może być luka między zgodą w Brukseli a wykonaniem w kraju. Minister finansów Makis Keravnos przyjechał na spotkanie ze zaktualizowanym planem, ale parlament w Nikozji wciąż musi uchwalić ustawę tworzącą nową instytucję rozwoju biznesu. Jeżeli do końca sierpnia nie zostanie powołana jej rada, zagrożone będzie około 50–69 mln EUR dotacji (Philenews).

Rumunia nie należy do dziewięciu państw, których zmienione plany właśnie zaakceptowano, ale jest ostrzeżeniem, co dzieje się przy większej skali opóźnień. Bukareszt stracił już około 500 mln EUR po nieudanym wniosku o płatność, a kolejne 8,7 mld EUR zależy od tego, czy parlament zdąży uchwalić dziewięć zaległych ustaw przed końcem sierpnia (Digi24, Romania Insider). Na początku czerwca zarówno Rumunia, jak i Cypr miały mniej niż połowę kamieni milowych ocenionych jako zrealizowane (European Parliament Research Service).

Kto dostanie opłaty, ten dostanie władzę

Drugie dossier przetrwa sierpniowy termin RRF. Cel jest prosty: spółka z jednego państwa UE ma łatwiej pozyskiwać kapitał od inwestorów z innego. Dziś europejskie rynki kapitałowe są podzielone między 27 krajowych systemów, z własnymi nadzorcami, przepisami i opłatami. Markets Integration and Supervision Package, czyli MISP, jest próbą zszycia tego systemu ustawą (Irish Presidency).

Co do zasady sprzeciw jest niewielki. Spór zaczyna się przy pytaniu, kto ma nadzorować które instytucje. MISP może przenieść nadzór nad dużymi grupami funduszowymi z organów krajowych do ESMA, czyli Europejskiego Urzędu Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych z siedzibą w Paryżu, który koordynuje regulacje rynku papierów wartościowych w UE (WealthBriefing). W praktyce oznaczałoby to także zmianę kierunku przepływu opłat nadzorczych: firmy płaciłyby ESMA, a nie krajowym urzędom.

Dla emitentów działających ponad granicami i dużych inwestorów mniejsza fragmentacja to niższe koszty zgodności z przepisami i lepszy dostęp do danych rynkowych (European Parliament Research Service). Dla małych centrów finansowych to uderzenie w budżety ich nadzorców. Maltański regulator MFSA miał w ubiegłym roku 1,3 mln EUR deficytu przy około 25,6 mln EUR przychodów z opłat regulacyjnych (The Shift News). Jeśli nadzór nad największymi grupami funduszowymi przejmie ESMA, część opłat odpłynie do Paryża, a koszt utrzymania krajowego urzędu pozostanie. Luksemburski CSSF, nadzorujący jeden z największych sektorów funduszy w Europie, ma ten sam rachunek zapisany z drugiej strony: skala pozwala mu łatwiej przetrwać przesunięcie kompetencji, ale każda funkcja przekazana do Paryża zmniejsza jego znaczenie (CSSF).

Harris wskazał październik jako termin, w którym rządy miałyby uzgodnić wspólne stanowisko. Dopiero wtedy możliwe byłyby negocjacje z Parlamentem Europejskim nad ostatecznym kształtem ustawy (Council). Ten termin pokaże, czy państwa członkowskie akceptują wymianę: głębszy rynek kapitałowy w zamian za przesunięcie części władzy regulacyjnej ze stolic do Paryża.

Zatwierdzanie unijnych planów jest łatwiejsze niż ich wykonanie. Przy funduszach odbudowy dziewięć rządów ma około siedmiu tygodni, by dowieść, że spełniły warunki, inaczej pieniądze przepadną. Przy nadzorze finansowym 27 rządów poparło integrację, ale nadal trzyma się narzędzi, które utrzymują rynki w granicach państw. Pierwszy wyścig ma twardą datę końcową. Drugi rozbija się o trwalszą przeszkodę: narodową kontrolę nad pieniędzmi i regułami.