UE odmawia Grecji i Włochom ulgi w rachunkach

Grecja i Włochy zwróciły się do UE o zgodę na wydatki ponad uzgodnione limity budżetowe, by złagodzić zimowe rachunki za energię. Po spotkaniu ministrów finansów państw strefy euro 8 października Komisja Europejska sprzeciwiła się takiemu poluzowaniu (Reuters). Poparła węższe rozwiązanie: dodatkową przestrzeń na inwestycje ograniczające przyszły import paliw kopalnych. Pomoc w opłaceniu obecnych rachunków nadal musi zmieścić się w limitach wydatków poszczególnych państw.

Dwa listy, ten sam argument

Premierzy Kyriakos Mitsotakis i Giorgia Meloni napisali do przewodniczącej Komisji Europejskiej Ursuli von der Leyen. Mitsotakis argumentuje, że jeśli droższa energia przyniesie Grecji więcej wpływów z VAT, niż zakładano w budżecie, Ateny powinny móc przeznaczyć część tej nadwyżki na tymczasową, ukierunkowaną pomoc, nie naruszając limitu wydatków (grecki premier). Wskazał rybaków jako jedną z grup mających trudności, ale nie podał kosztów pomocy ani kryteriów jej przyznawania.

Podobny argument przedstawił włoski minister finansów Giancarlo Giorgetti. Twierdzi, że cele wydatkowe Rzymu uzgodniono przy założeniu inflacji na poziomie 1,8%, podczas gdy we wrześniu odczyt wyniósł 4,1%. Chce, by UE uwzględniała tę różnicę przy ocenie przestrzegania reguł (Reuters). Rzym rozważał już przeznaczenie dodatkowych wpływów podatkowych na pomoc w opłacaniu paliwa (To Brief).

Powód presji jest jasny: we wrześniu ceny energii w strefie euro były o 18,8% wyższe niż rok wcześniej (Eurostat). Ta liczba wyjaśnia, dlaczego ministrowie chcą działać. Nie pokazuje jednak, ile dodatkowego VAT zebrały Ateny ani jaką przestrzenią dysponuje Rzym. Żaden z rządów nie opublikował tych danych.

Komisarz ds. gospodarki Valdis Dombrovskis odpowiedział, że UE nie może bez końca poszerzać katalogu form elastyczności fiskalnej, choć zapowiedział dokładniejsze zbadanie obu wniosków (ANSA).

Dlaczego wyższe wpływy podatkowe nie podnoszą limitu

Reguły UE ograniczają tempo wzrostu „wydatków netto”, czyli wydatków państwa pomniejszonych mniej więcej o odsetki od długu. Każde państwo uzgadnia z Radą UE, w której zasiadają ministrowie finansów państw członkowskich, wieloletnią ścieżkę ich wzrostu.

Limit obejmuje same wydatki, więc dochody nie wpływają na jego obliczenie. Jeśli droższa energia zwiększa wpływy z VAT, pułap się nie zmienia. Taka konstrukcja ma zapobiegać przekształceniu jednorazowej nadwyżki dochodów w wydatki, które utrzymają się po jej wygaśnięciu. Giorgetti zgłasza problem odwrotny: gdy ceny rosną szybciej, niż zakładano, z góry ustalona ścieżka wydatków pozwala kupić mniej.

W praktyce rządy nadal mogą finansować pomoc energetyczną, ale muszą znaleźć na nią miejsce w obowiązującej ścieżce wydatków (nota służb Komisji). Ateny i Rzym mają więc dwa wyjścia. Pomoc mieszcząca się w limicie wymaga cięć lub przesunięcia innych wydatków w budżecie. Wydatki ponad limit wymagają zgody UE i prawdopodobnie oznaczałyby dodatkowe zadłużenie, które spłacą przyszli podatnicy.

Wyjątek popierany przez Brukselę

Droga, którą poparła Komisja Europejska, prowadzi przez krajową klauzulę wyjścia. To istniejący zapis pozwalający państwu tymczasowo przekroczyć uzgodnioną ścieżkę wydatków. W sierpniu Komisja rozszerzyła jej zastosowanie: objęła nią, poza obronnością, także projekty trwale zmniejszające zależność od importu paliw kopalnych (wytyczne Komisji). W Grecji kwalifikują się do tego między innymi pompy ciepła (zalecenie Komisji dotyczące Grecji).

Dodatkowa przestrzeń jest niewielka: maksymalnie 0,3% PKB rocznie i łącznie 0,6% w latach 2026–2028. PKB, czyli produkt krajowy brutto, to łączna wartość dóbr i usług wytworzonych w gospodarce w ciągu roku (wytyczne Komisji).

Z tej pomocy skorzystają przede wszystkim inni odbiorcy niż osoby zmagające się z wysokimi rachunkami tej zimy. Dotacja na pompę ciepła trafia najpierw do gospodarstw domowych i firm, które mogą zlecić jej montaż, oraz do instalatorów. Najemca z wysokim rachunkiem niewiele z niej zyska w najbliższym czasie.

Procedury wciąż trwają. Wniosek Grecji znalazł się w porządku dzisiejszego posiedzenia ministrów finansów, którzy podejmą formalną decyzję (porządek obrad ECOFIN). 8 października Komisja wydała zalecenie dotyczące Włoch (zalecenie Komisji dotyczące Włoch); Rzym czeka więc jeszcze na decyzję Rady UE.

Przywódcy UE omówią pomoc energetyczną na szczycie 15–16 października (zaproszenie Costy). Nie wyznaczono terminu, w którym Komisja i Rada UE rozstrzygnęłyby szersze wnioski. Na razie Komisja poparła dodatkową przestrzeń na kwalifikujące się inwestycje energetyczne, ale potrzebna jest jeszcze formalna zgoda. Grecja i Włochy nie uzyskały dodatkowego limitu na natychmiastową pomoc w rachunkach, więc każda pomoc tej zimy będzie musiała pochodzić z wydatków już zaplanowanych.