UE stawia €90 billion na reparacje

25 czerwca Komisja Europejska wypłaciła Ukrainie 3,2 mld EUR jako pierwszą transzę pożyczki o wartości 90 mld EUR (European Commission/EEAS). Pieniądze nie zostały zabrane z zamrożonych rosyjskich rachunków i przesłane do Kijowa. UE pożyczyła je na rynku obligacji. Rosyjskie rezerwy są w tym mechanizmie zabezpieczeniem polityczno-finansowym, ale realne ryzyko spoczywa na państwach członkowskich. Nadal nie rozstrzygnięto, kto pokryje stratę, jeśli Rosja nigdy nie wypłaci Ukrainie odszkodowań.

Jak ta pożyczka działa naprawdę

Mechanizm jest prostszy, niż sugeruje jego polityczna otoczka. UE sprzedaje obligacje inwestorom, pozyskane środki pożycza Ukrainie, a warunki spłaty odbiegają od standardowego kredytu. Ukraina ma zwrócić kapitał tylko wtedy, gdy Rosja zapłaci reparacje wojenne lub inną formę odszkodowania. Prawnicy nazywają to „limited recourse”, czyli pożyczką z ograniczonym regresem. W praktyce oznacza to, że jeśli Rosja nie zapłaci, stratę ponosi wierzyciel (White & Case).

Wcześniejszy, bardziej bezpośredni pomysł przekazania Ukrainie samych rosyjskich rezerw upadł pod ciężarem zastrzeżeń prawnych i oporu politycznego w UE (Euronews). Kompromis zbudowano więc w trzech krokach. Najpierw zamrożono rezerwy rosyjskiego banku centralnego, około 210 mld EUR, ulokowane głównie jako gotówka i papiery wartościowe w europejskich instytucjach finansowych. Rosja nie może nimi dysponować, ale formalnie pozostaje ich właścicielem.

Drugi krok dotyczy dochodów, które te aktywa generują, gdy pozostają zamrożone. Unijne regulacje nakazują oddzielać odsetki i zyski inwestycyjne od samego kapitału, a następnie kierować je na wsparcie Ukrainy (European Commission/EEAS, Ashurst). Trzeci krok polega na wykorzystaniu tych wpływów do pokrycia części odsetek, które UE płaci inwestorom od własnych obligacji. Według Komisji Ukrainie przekazano już 3,8 mld EUR takich dochodów (European Commission/EEAS).

Problem w tym, że ten strumień nie wystarcza. Państwa UE mają ponosić około 3 mld EUR rocznie kosztów finansowania wspólnego długu (Euronews). Do tego dochody z zamrożonych aktywów mają słaby punkt: maleją, gdy spadają stopy procentowe. EBC, czyli Europejski Bank Centralny ustalający stopy w strefie euro, rozpoczął cykl obniżek. To prawdopodobnie oznacza, że rosyjskie rezerwy będą z czasem przynosić mniejsze wpływy, choć tempo tego przełożenia pozostaje niejasne.

Belgia leży na linii ryzyka

Większość zamrożonych rosyjskich rezerw znajduje się w Euroclear, belgijskiej spółce rozliczającej transgraniczne transakcje finansowe. Gdy obligacje lub akcje zmieniają właściciela między państwami, Euroclear działa jako pośrednik. Ta koncentracja aktywów sprawia, że Belgia ma w całym sporze szczególną ekspozycję.

Premier Bart De Wever ostrzegł, że pełna konfiskata rezerw, a więc zajęcie kapitału, nie tylko dochodów, byłaby wywłaszczeniem bez współczesnego precedensu. Jego zdaniem mogłoby to podważyć zaufanie do Euroclear oraz międzynarodową pozycję euro (Ground News). Belgia domaga się więc, by wszystkie państwa członkowskie współdzieliły ryzyko prawne przed podjęciem kolejnych decyzji.

To ryzyko nie jest teoretyczne. Rosyjski bank centralny zaskarżył bezterminowe zamrożenie rezerw do Sądu UE w Luksemburgu, argumentując, że narusza ono prawo własności i immunitet suwerenny (Ashurst). Jeśli sąd ograniczy podstawę prawną zamrożenia, wyraźna dziś granica między „wykorzystaniem dochodów” a „naruszeniem kapitału” może się załamać. Pierwsze konsekwencje poniosłaby Belgia.

Kto zyskuje, kto płaci rachunek

Bezpośrednim beneficjentem jest Ukraina. Premier Julia Swyrydenko potwierdziła, że 3,2 mld EUR trafiło już do budżetu państwa i finansuje pensje w sektorze publicznym oraz emerytury (Ukrainska Pravda). W tym roku oczekiwane są jeszcze dwie transze: 3,7 mld EUR we wrześniu oraz 1,45 mld EUR przed grudniem (PubAffairs).

Rachunek przejmą podatnicy w państwach UE, jeśli konstrukcja zacznie się chwiać. Spłata zależy od rosyjskich reparacji, które mogą nigdy nie nadejść. Dochody z zamrożonych aktywów zależą od stóp procentowych, które spadają. Podstawa prawna zależy od orzeczenia sądu, którego jeszcze nie ma. Europa próbuje zbudować pomost do przyszłych rosyjskich odszkodowań, ale równie dobrze może tworzyć pożyczkę, którą po cichu udźwigną własne budżety.