Unijna lista 1 600 sankcji

Jesienny pakiet sankcji wobec Rosji ma być, według Kai Kallas, szefowej unijnej dyplomacji, „najdalej idącym” zestawem restrykcji od początku wojny. W praktyce chodzi o około 1 600 osób i podmiotów powiązanych z rosyjskim przemysłem zbrojeniowym (Reuters, Euronews). Lista miałaby trafić na stół na początku września, a przyjęcie pakietu planowane jest na październik (Internazionale). Na razie nie ma jednak publicznego projektu decyzji, aneksu z nazwiskami ani aktu Rady UE.

Kallas może pakiet zaproponować i nadać mu polityczną ramę. O jego realnym kształcie zdecyduje Rada UE, gdzie w polityce zagranicznej państwa członkowskie głosują jednomyślnie na podstawie art. 31 Traktatu o Unii Europejskiej. Dopiero potem ograniczenia gospodarcze nabierają mocy prawnej przez art. 215 Traktatu o funkcjonowaniu UE. Egzekwowanie spada już na krajowe urzędy, banki, celników i organy kontroli eksportu. Od tego łańcucha zależy, czy 1 600 wpisów stanie się narzędziem nacisku, czy kolejną tabelą w Dzienniku Urzędowym UE.

Wpisy na listę, nie całe branże

W tym pakiecie ważniejsza od liczby jest konstrukcja sankcji. Jesienna propozycja nie ma obejmować nowych zakazów dla całych sektorów ani dużych strumieni handlu: bez zmian w limicie cenowym na ropę i bez dodatkowych restrykcji żeglugowych (Internazionale, Portfolio). Pakiet miałby zamiast tego zamrażać aktywa oraz zakazywać transakcji z rosyjskimi producentami broni, pośrednikami zakupowymi i brokerami sprzedającymi towary cywilne, które trafiają później do systemów uzbrojenia.

To zawężenie nie jest przypadkowe. Przyjęty 23 lipca 21. pakiet sankcji pokazał, co dzieje się, gdy restrykcje dotykają branż kosztownych dla państw członkowskich (Skadden). Grecja, której interesy żeglugowe były bezpośrednio zagrożone, użyła groźby weta, by uzyskać wyłączenie dotyczące transportu LNG, i dopiero potem zgodziła się na pakiet (The Irish Times, Brussels Signal). Węgry nadal trzymają czerwone linie przy rosyjskim paliwie jądrowym i projekcie Paks II, czyli finansowanej przez Rosję rozbudowie elektrowni atomowej (Portfolio). Jednomyślność daje każdemu rządowi, który widzi krajowe koszty, możliwość wymiany zgody na wyjątki. Ograniczając pakiet do listy podmiotów, Bruksela omija najbardziej konfliktowe pola.

Cena takiego kompromisu jest jasna: 1 600 wpisów łatwiej przyjąć niż skutecznie udowodnić ich znaczenie. „Najdalej idący” pakiet może być takim, jeśli mierzyć go liczbą nazwisk i firm. Nadal nie wiadomo, czy istotnie ograniczy to zakupy rosyjskiego przemysłu wojennego.

O skutku zdecyduje egzekucja

Ciężar praktyczny rozłoży się nierówno. Niemieckie firmy sprzedające precyzyjne maszyny, elektronikę i komponenty lotnicze będą musiały rozszerzyć procedury sprawdzania kontrahentów wraz z kolejnym powiększeniem list sankcyjnych (Skadden). Holandia ma własną ekspozycję przez ASML, producenta sprzętu do wytwarzania półprzewodników, wobec którego kontrolę eksportu zaostrzono krajowo już w 2023 r. (Rijksoverheid). To właśnie takie przedsiębiorstwa będą porównywać 1 600 nowych nazw z listami klientów, pośredników i odbiorców końcowych.

Dodatkową zmienną są Chiny. Po tym, jak 21. pakiet objął podmioty z Chin i Hongkongu (Chambers EU), Pekin wpisał holenderską stocznię Koninklijke IHC i trzynaście innych europejskich firm na własną listę kontroli eksportu (Handelsblatt). Pakiet oparty głównie na rosyjskich nazwiskach i firmach może zmniejszać ryzyko kolejnej chińskiej odpowiedzi, ale tylko pod warunkiem, że nie uderzy w chińskich pośredników.

Sankcje działają dopiero wtedy, gdy eksporter sprawdza klienta, bank wychwytuje podejrzaną płatność, a urząd celny zatrzymuje towar objęty kontrolą. UE w 2024 r. uznała obchodzenie sankcji za przestępstwo w dyrektywie 2024/1226. Śledczy kierowani przez Austriaków rozbili co najmniej jedną sieć, która kierowała objęte sankcjami obrabiarki przez Turcję, Zjednoczone Emiraty Arabskie i Azję Centralną do rosyjskich zakładów zbrojeniowych (n-tv). Narzędzia prawne istnieją. Problemem pozostaje zasięg kontroli.

Według jednego z dochodzeń opartych na źródłach otwartych zachodnie komponenty i nieobjęte sankcjami kanały dostaw nadal pojawiają się w rosyjskich systemach rakietowych (ISANS). Egzekwowanie nie załamuje się wszędzie, ale nie nadąża za przerzucaniem dostaw przez kolejne jurysdykcje.

Szesnaście setek nowych wpisów podniesie koszt zaopatrywania rosyjskiej machiny wojennej (Reuters). Czy podniesie go wystarczająco, okaże się dopiero po publikacji w Dzienniku Urzędowym UE, gdzie sankcje stają się prawnie wiążące. O realnym znaczeniu pakietu zdecydują krajowi celnicy, działy compliance w bankach i urzędy kontroli eksportu. Kallas złożyła polityczną zapowiedź. Teraz 27 stolic musi dostarczyć prawo, a ich administracje — wykonanie.