Czarnomorskie centrum bez drogi alarmowej

KE zapowiedziała przeznaczenie do 50 mln EUR na centrum bezpieczeństwa morskiego, które Rumunia i Bułgaria mają prowadzić wspólnie. Od 2027 r. ma ono wykrywać zagrożenia na morzu i przekazywać ostrzeżenia (briefing KE, BTA). Opublikowany plan wyjaśnia, jak władze krajowe będą łączyć obserwacje. Nie wskazuje jednak, kto ma przekazać alarm kapitanowi statku ani kto może na niego zareagować. Lukę tę unaocznił atak na kontenerowiec: francuski samolot patrolowy ostrzegł statek na około godzinę przed uderzeniem dronów morskich, a jednostka mimo to zatonęła (Reuters).

Ursula von der Leyen ogłosiła tę kwotę 9 listopada w Bukareszcie (wystąpienie w Bukareszcie), a my informowaliśmy o tym wówczas (To Brief). Centrum ma być siecią pod cywilnym kierownictwem, która zbiera obserwacje różnych krajowych służb, dotyczące zarówno ruchu statków, jak i kabli podmorskich (raport wdrożeniowy UE).

Szczegóły działania wciąż nie są znane. Gdy dziennikarz zapytał, skąd mają pochodzić środki i na co zostaną wydane, rzecznik KE odpowiedział jedynie, że szczegóły zostaną podane później. Dodał, że wspólna grupa robocza ma teraz ustalić, jak centrum będzie funkcjonować (briefing KE). Nie wskazano publicznie ani odbiorcy pieniędzy, ani budżetu, z którego mają pochodzić, ani osób, które będą pracować w centrum.

Możliwości i granice jednego ostrzeżenia

28 października francuski samolot patrolowy operujący z rumuńskiego portu w Konstancy wykrył drony morskie zmierzające w stronę kontenerowca Contship Jet, zarządzanego przez grecki podmiot. Ostrzegł załogę statku i inne jednostki w pobliżu (francuskie Ministerstwo Obrony). Bułgarskie Ministerstwo Obrony podaje, że informacja dotarła również do centrum operacyjnego bułgarskiej marynarki wojennej, z którego dowódcy kierują okrętami na morzu (bułgarskie Ministerstwo Obrony).

Drony mimo to uderzyły. Uratowano wszystkich 18 członków załogi, a statek później zatonął (bułgarskie Ministerstwo Transportu, bułgarska Marynarka Wojenna). Nie ustalono publicznie, kto wysłał drony.

Wypowiedzi dowódców pokazują, dlaczego samo ostrzeżenie nie wystarczyło. Dowódca francuskiego samolotu powiedział, że jego maszyna mogła obserwować sytuację i ostrzegać, ale nie miała możliwości zniszczenia dronów (Maritime.bg). Dowódca bułgarskiej marynarki wojennej, kontradmirał Kiril Mihaylov, poinformował, że żaden bułgarski okręt nie znajdował się wystarczająco blisko, by je powstrzymać (bTV). Jego załogi przygotowały się do ratowania marynarzy.

Nie dowodzi to porażki centrum: jeszcze nie działa, a cywilna sieć wymiany informacji i tak nie dowodziłaby okrętami wojennymi. Atak pokazuje jednak, jaki element trzeba zaplanować: przekazanie ostrzeżenia tym, którzy mogą zareagować.

Kto ostrzega kapitana

Tego elementu brakuje w opublikowanym planie. Dokumenty dotyczące centrum nie wskazują urzędnika odpowiedzialnego za ostrzeganie statków handlowych. Nie opisują drogi, którą alarm miałby dotrzeć do kapitana, ani nie wskazują dowódcy uprawnionego do zarządzenia przechwycenia zagrożenia (raport wdrożeniowy UE).

Unijny system wymiany danych morskich między cywilnymi służbami, znany jako CISE, działa dobrowolnie. Każda służba sama decyduje, jakie informacje udostępnia i komu (EMSA). Jeśli centrum przejmie ten model, ostrzeżenie dotrze do statku tylko wtedy, gdy instytucja, która je otrzymała, zdecyduje się je przekazać.

Greccy armatorzy już muszą się liczyć z tym ryzykiem. Premier Kyriakos Mitsotakis powiedział, że wrócą do handlu na Morzu Czarnym tylko wtedy, gdy żegluga będzie bezpieczna; wskazał przy tym na koszty frachtu i ubezpieczenia (kancelaria premiera Grecji). 5 listopada EENMA, stowarzyszenie greckich armatorów żeglugi bliskiego zasięgu, przesłało rządowi propozycję łańcucha ostrzegania. Marynarki przekazywałyby dane o zagrożeniach do greckiego centrum koordynacji ratownictwa, które alarmowałoby zarządców statków, a ci kontaktowaliby się ze swoimi jednostkami (Naftemporiki).

Branża żeglugowa szkicuje więc element systemu, którego KE nie opisała. Komisja zapowiedziała centrum ostrzegania, ale w publicznym planie nadal nie wskazała ani drogi od alarmu do statku, ani instytucji uprawnionej do reakcji. Grupa robocza powołana przez KE, Bukareszt i Sofię powinna wyjaśnić obie kwestie armatorom i załogom przed uruchomieniem centrum.