UE sankcjonuje 1,569 podmiotów, pomija dostawcę Silmetu

12 października ministrowie państw UE objęli sankcjami 826 firm rosyjskiego przemysłu zbrojeniowego i 743 osoby z ich kierownictwa. Rada UE określa ten pakiet jako największy od rozpoczęcia pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę (Rada UE). Po estońskim wniosku z listy wypadł rosyjski dostawca, z którego materiałów nadal korzysta zakład NPM Silmet w Sillamäe (ERR). Estonia uzyskała w ten sposób czas, by Silmet znalazł inne źródło dostaw.

Co wpis na listę oznacza dla Europejczyków

Pakiet wszedł w życie w dwóch etapach. 7 października uzgodnili go ambasadorowie państw UE, którzy przygotowują decyzje ministrów (Reuters), jak wtedy informowaliśmy (To Brief). Publikacja w Dzienniku Urzędowym UE 12 października nadała politycznemu porozumieniu moc wiążącego prawa i wskazała objęte nim podmioty (EUR-Lex).

Banki i firmy podlegające prawu UE muszą teraz zamrozić środki należące do objętych sankcjami lub pozostające pod ich kontrolą. Nie mogą też przekazywać im pieniędzy ani innych zasobów gospodarczych, bezpośrednio ani przez pośredników (EUR-Lex). Jak wyjaśnia Komisja Europejska, zamrożenie unieruchamia aktywa, ale ich nie konfiskuje (Komisja Europejska). Osoby z kierownictwa objęte sankcjami mają też zakaz wjazdu do UE (Rada UE).

W uzasadnieniu wpisów Rada UE wskazuje, że 826 firm figuruje na niedawnej rosyjskiej liście przedsiębiorstw przemysłu zbrojeniowego uprawnionych do dotacji państwowych (EUR-Lex). To rosyjski rząd umieścił je w swoim wykazie, a Rada UE wykorzystuje go jako jeden z elementów uzasadnienia sankcji. UE opisuje te firmy jako producentów średniego szczebla elektroniki, radarów, materiałów wybuchowych oraz systemów rakietowych i nawigacyjnych. Ich roczne obroty sięgają co najmniej 20 mld EUR, a zatrudnienie przekracza 250 000 osób (Europejska Służba Działań Zewnętrznych).

Zamrożenie aktywów działa tylko tam, gdzie objęty sankcjami podmiot korzysta z europejskich banków, dostawców lub klientów. Kyiv School of Economics szacuje, że Chiny dostarczyły około 75% monitorowanego rosyjskiego importu towarów krytycznych w 2026 r.; tej wymiany unijne zamrożenie aktywów nie obejmuje bezpośrednio (KSE). Niektóre doniesienia podawały, że łączna liczba osób i podmiotów objętych sankcjami tego dnia wyniosła 1 646. Doliczały 77 osób wpisanych na listy w odrębnych aktach prawnych za organizowanie wyborów do Dumy Rosji na okupowanych terytoriach Ukrainy (EUR-Lex).

Dlaczego Estonia poprosiła o wyjątek

Przed porozumieniem ambasadorów Estonia zażądała usunięcia z projektu rosyjskiej firmy i powiązanej z nią osoby z kierownictwa. Kerstin Lepik, estońska przedstawicielka w Brukseli, powiedziała publicznemu nadawcy ERR, że firma dostarcza strategiczne materiały zakładowi Silmet. Jego produkty trafiają do europejskich samochodów elektrycznych, turbin wiatrowych, elektroniki i lotnictwa (ERR).

Wniosek wywołał spór także w Estonii. Komisja Spraw Zagranicznych parlamentu wskazała dostawcę jako Solikamsk Magnesium Plant i nazwała jego wyłączenie „bardzo nieprzyjemnym precedensem politycznym” (Riigikogu). Minister spraw zagranicznych Margus Tsahkna przekonuje, że Europa powinna zwiększać presję na Rosję, a zarazem uniezależniać strategiczną produkcję od rosyjskich surowców. Zaznacza też, że Estonia nie zabiegała o wykreślenie żadnego podmiotu już objętego sankcjami (estońskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych). Premier Kristen Michal powiedział temu samemu nadawcy, że wynik jest sprzeczny z opartym na wartościach podejściem Estonii, i wezwał Silmet do szybkiego znalezienia innego dostawcy.

Zależność bez terminu końcowego

Estońska siła przetargowa wynikała z zasad: wpisy sankcyjne wymagają jednomyślności, czyli zgody każdego państwa członkowskiego. Sprzeciw jednego rządu może więc zmienić projekt. W dokumentach nie ma jednak jawnej groźby weta — widać jedynie wniosek, który uwzględniono.

Jedną z dróg do ograniczenia tej zależności ma być wsparcie z Brukseli. 9 października Komisja Europejska wybrała plan Silmetu zakładający przejście na inne surowce jako jeden z 46 nowych projektów strategicznych. Taki status ma przyspieszyć uzyskanie zgód i finansowania (Komisja Europejska). Tsahkna zażądał następnie, by europejskiemu wsparciu towarzyszył termin zakończenia zależności Silmetu od rosyjskich surowców (estońskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych).

UE pozostawiła dostawcę poza listą, gdy Silmet szuka innych surowców, a w dostępnych dotąd dokumentach nie ma terminu zakończenia tej zależności. Sam wybór projektu przez Komisję nie przesądza, kto miałby taki termin wyznaczyć. Dopóki go nie ustalono, sankcje UE wobec rosyjskiego przemysłu zbrojeniowego zawierają wyjątek uwarunkowany łańcuchem dostaw, od którego Europa nadal jest zależna.