USA grożą odwetem za unijne preferencje dla satelitów

Spór dotyczy częstotliwości, dzięki którym satelity mogą łączyć się bezpośrednio ze zwykłymi telefonami. UE chce zwiększyć szanse europejskich firm na ich zdobycie, a Andrew Puzder, ambasador USA przy UE, ostrzegł, że Bruksela może narazić europejskie przedsiębiorstwa na „bardzo dotkliwy” odwet, jeśli ograniczy dostęp amerykańskim konkurentom (Financial Times). SpaceX nie ma zagwarantowanych przyszłych licencji, a atakowane przez Puzdera preferencje dla europejskich firm mogą się jeszcze zmienić przed uchwaleniem prawa.

Groźba pozostaje niekonkretna: Puzder nie wskazał ceł, firm ani terminu. Przyznaje, że UE może chronić wrażliwą łączność rządową, sprzeciwia się zaś zasadom komercyjnym, które — jego zdaniem — osłabiają amerykańskich konkurentów. Według doniesień Komisja Europejska miała odpowiedzieć, że projekt ma przyciągnąć więcej dostawców i nadal dopuszcza oferty firm spoza UE (investingLive). USA nie podjęły dotąd żadnych działań handlowych.

Jak Bruksela chce rozdzielić częstotliwości

Projekt rozporządzenia określa, kto będzie mógł nadawać sygnał komórkowy z kosmosu do zwykłych telefonów, bez dodatkowych modyfikacji urządzeń, po wygaśnięciu obecnych licencji w maju 2027 r. (Biuro Analiz Parlamentu Europejskiego). Satelita korzystający z tych częstotliwości działa jak odległa stacja bazowa: może połączyć telefon z siecią tam, gdzie zawodzą naziemne nadajniki. Internet Starlinka, do którego potrzebna jest antena, to odrębna usługa.

Projekt Komisji wyznacza też cele zasięgu. Każdy operator komercyjny, który otrzyma częstotliwości, ma w ciągu pięciu lat od rozpoczęcia świadczenia usług objąć zasięgiem 95% ludności i 90% powierzchni lądowej w każdym państwie członkowskim (projekt Komisji). Wymogi te dotyczą wszystkich zwycięzców, europejskich i zagranicznych.

Pasmo ma zostać podzielone na sześć bloków. Dwa posłużą bezpiecznej łączności rządowej powiązanej z IRIS², planowaną unijną konstelacją satelitów (Biuro Analiz Parlamentu Europejskiego). Pozostałe cztery trafią na rynek komercyjny. Projekt daje pierwszeństwo do dwóch z nich nowym operatorom kontrolowanym w UE, a dwa pozostałe otwiera dla firm zagranicznych spełniających wymogi bezpieczeństwa i ochrony danych (projekt Komisji, Biuro Analiz Parlamentu Europejskiego). Operator spoza Europy mógłby złożyć ofertę, ale o połowę komercyjnego pasma rywalizowałby z gorszej pozycji.

Dlaczego SpaceX chce wejść do gry

Obecne uprawnienia należą do Viasat i EchoStar, wybranych przez UE w 2009 r. (Biuro Analiz Parlamentu Europejskiego). We wrześniu 2025 r. EchoStar zgodził się sprzedać SpaceX część aktywów związanych z częstotliwościami. W harmonogramie umowy wymieniono wprost ogólnoeuropejskie zezwolenie na pasmo 2 GHz (zgłoszenie do SEC). Umowa sprzedaży nie przenosi jednak unijnej licencji, a dostępne dokumenty nie wskazują, by takie przeniesienie zatwierdzono. Nawet gdyby do niego doszło, zakup zezwolenia wygasającego wkrótce nie przesądziłby o tym, kto otrzyma kolejne.

SpaceX krytykuje proponowany podział. W stanowisku opisanym w lipcu firma ostrzegała, że ograniczenie zagranicznych dostawców do otwartych bloków może pogorszyć jakość usług. Twierdziła też, że taki podział może powodować zakłócenia wzdłuż granic, na przykład polsko-ukraińskiej (Le Monde). To argumenty firmy, których nikt niezależnie nie zweryfikował.

Europejskie pierwszeństwo może mieć swoich kandydatów. Telefónica, Orange, Vodafone i Deutsche Telekom rozmawiały wstępnie o wspólnej ofercie (Politico). Unijna konstelacja pojawi się później: pierwsze satelity IRIS² mają zostać wystrzelone w 2029 r. (ESA). Preferencja dla operatorów kontrolowanych w UE będzie miała znaczenie tylko wtedy, gdy któryś z nich zdoła uruchomić działającą usługę.

Kto decyduje i co zmieniłoby stanowisko rządów

Rozporządzenie muszą zatwierdzić Parlament Europejski oraz państwa członkowskie działające w Radzie UE, gdzie rządy negocjują unijne prawo. Komisją przemysłu w PE kieruje w tej sprawie austriacka europosłanka Angelika Winzig; do 18 października komisja nie przeprowadziła głosowania (dokumentacja procedury PE). Po uchwaleniu prawa Komisja Europejska będzie musiała jeszcze przeprowadzić procedurę wyboru i wskazać zwycięzców.

Stanowisko rządów jest już wyraźniejsze. Irlandia, która prowadzi negocjacje w Radzie UE, przedstawiła 24 września kompromis skracający proponowane przedłużenie obecnych licencji o dwa lata (kompromis Rady UE). Ważniejsza zmiana dotyczy preferencji dla europejskich firm. Znika ona z wiążących artykułów projektu i trafia do motywów, czyli części wstępnej, która objaśnia, jak interpretować przepisy. W tekście rządów pierwszeństwo dla firm kontrolowanych w UE byłoby więc wyrażone, ale nie rezerwowałoby dla nich dwóch bloków.

Puzder grozi w sprawie prawa, które wciąż powstaje. Parlamentarzyści rozważają preferencję dla europejskich firm, lecz według obecnej propozycji Rady UE miałaby ona wskazywać kierunek Komisji, a nie wiążąco ograniczać jej wybór. Żadna europejska firma nie miałaby zagwarantowanego przydziału, a SpaceX mogłaby ubiegać się o wszystkie cztery bloki komercyjne. To PE i państwa członkowskie zdecydują, czy preferencja stanie się wiążącym kryterium podziału.