UE rozważa rozszerzenie Aspides

17 lipca trzy okręty patrolowały południową część Morza Czerwonego, gdy Kaja Kallas, szefowa unijnej dyplomacji, weszła na pokład włoskiej fregaty Carlo Bergamini w Dżibuti i zaapelowała do europejskich rządów o większe zaangażowanie. Ten gest pokazał granicę, o której w Brukseli mówi się rzadko: Kallas może proponować warianty wojskowe, ale nie może zmusić stolic do wysłania okrętów ani nakazać ubezpieczycielom obniżenia składek.

Operacja Aspides, unijna misja eskortowa na Morzu Czerwonym, od startu w lutym 2024 r. ochroniła ponad 670 statków handlowych i uratowała 128 marynarzy (EEAS). Kallas chce dołożyć do niej zdolności przeciwminowe i dodatkowe jednostki (Euronews). O tym, czy je dostanie, zdecydują jednak państwa członkowskie: ostrożne politycznie, ograniczone stanem własnych flot i zależne od rynku ubezpieczeń, który ryzyko wycenia według własnej logiki.

Misja obronna wobec ofensywnego zagrożenia

Aspides działa na podstawie decyzji Rady UE przyjętej jednomyślnie przez państwa członkowskie w lutym 2024 r. (EUR-Lex). Mandat jest ściśle defensywny: obserwacja ruchu morskiego, eskorta statków handlowych, przechwytywanie dronów i pocisków wymierzonych w żeglugę. Misja nie obejmuje uderzeń na cele lądowe i nie jest operacją embargową (EEAS). Marynarka USA wybrała inną drogę, używając pocisków manewrujących Tomahawk przeciwko stanowiskom Huti w Jemenie (Army Recognition). Aspides celowo pozostaje po drugiej stronie tej granicy.

Kallas zajmuje najwyższe stanowisko dyplomatyczne w UE. Może proponować i wywierać presję, ale nie może samodzielnie zmienić mandatu wojskowego ani przesunąć narodowych okrętów. Misje wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony, czyli unijnego mechanizmu prowadzenia wspólnych operacji wojskowych, zależą od zgody rządów i od tego, czy te rządy faktycznie udostępnią sprzęt (German Foreign Ministry). Gdy Kallas zasugerowała korektę planu operacyjnego, Hiszpania i Włochy publicznie dały do zrozumienia, że wolą utrzymać mandat bez zmian (Ahram Online).

Postawa Włoch jest tu szczególnie wymowna. Rzym skierował do operacji fregatę Bergamini, wcześniej także niszczyciel Andrea Doria, i należy do największych europejskich kontrybutorów działań na Morzu Czerwonym (Analisi Difesa). Właśnie dlatego nie chce dokładać nowych zadań bez jasnych ograniczeń. Podobną linię prowadzi Francja: Paryż podkreśla, że konfliktu w Jemenie nie da się rozwiązać militarnie, a zarazem domaga się zakończenia ataków Huti na żeglugę (France ONU). Wspólny mianownik jest prosty: eskortować, przechwytywać, chronić. Nie udawać, że eskalacja morska rozwiąże wojnę polityczną na lądzie.

Luki ubezpieczeniowej fregata nie zamknie

Nawet tam, gdzie Aspides działa skutecznie na poziomie taktycznym, armatorzy wciąż nie traktują trasy jako normalnej. Kuehne+Nagel, powołując się na Lloyd’s List Intelligence, podał, że w czerwcu tranzyt ładunków przez Bab al-Mandab, wąską cieśninę łączącą Morze Czerwone z Zatoką Adeńską, pozostawał o około 41% poniżej normy, a ruch przez Suez był mniej więcej 45% niższy niż przed kryzysem (Kuehne+Nagel). Maersk przywrócił jedną usługę na trasę przez Suez, ale zastrzegł, że przy pogorszeniu warunków statki mogą wrócić na dłuższą drogę wokół Przylądka Dobrej Nadziei (Ahram Online).

Ubezpieczenia są mechanizmem, który zamienia zagrożenie w koszt niezależnie od obecności okrętów wojennych. Składki za ryzyko wojenne potrafią wzrosnąć z około 0,2% do ponad 1% wartości kadłuba, ochrona jest wystawiana w blokach siedmiodniowych, a underwriterzy mogą jednostronnie wprowadzać wyłączenia dla konkretnych tras (Marsh). Fregata płynąca obok kontenerowca zmienia kalkulację wojskową. Nie zmienia jednak modelu aktuarialnego ubezpieczyciela, dopóki liczba ataków w całym korytarzu nie spadnie niemal do zera.

Najmocniej zakłócenia odczuwają Dania i Holandia, przez Maerska i Rotterdam. Oba państwa nie mają jednak zdolności morskich, które mogłyby wypełnić lukę. Holenderskie ministerstwo obrony wskazało głównie wkład sztabowy w dowództwie Aspides w greckiej Larisie, a dostępne fregaty są już zaangażowane w zadania NATO (Dutch Defence). Państwa najbardziej dotknięte przekierowaniem statków nie są więc tymi, które mogą zapewnić dodatkową eskortę. Ekspozycja handlowa nie przekłada się automatycznie na wkład wojskowy.

Aspides może zmniejszać ryzyko dla statków, które eskortuje. Nie sprawi jednak, że Morze Czerwone stanie się tanie, przewidywalne i handlowo normalne, dopóki rządy oraz ubezpieczyciele nie uznają całego korytarza za bezpieczniejszy. Do tego potrzebne byłoby albo polityczne porozumienie w Jemenie, albo tak niska liczba ataków, by zmieniły się tabele aktuarialne. UE nie kontroluje żadnego z tych dwóch warunków.