Europa dołącza do rozmów o Ukrainie

W dyplomacji kolejność spotkań bywa równie ważna jak ich treść. W sobotę amerykańscy wysłannicy Steve Witkoff i Jared Kushner polecieli z Moskwy do Kijowa, zamykając pierwszą w tym formacie wahadłową misję USA między obiema stolicami. Z Wołodymyrem Zełenskim rozmawiali w trzech rundach; do ostatniej dołączyli doradcy ds. bezpieczeństwa narodowego z Wielkiej Brytanii, Francji i Niemiec (AP). Po ponad trzech godzinach rozmów z Władimirem Putinem Amerykanie nie przywieźli do Kijowa ani ujawnionego projektu porozumienia, ani zawieszenia broni, ani uzgodnionych ram negocjacyjnych (Republic/Reuters). Proces ruszył. Treść wciąż stoi w miejscu.

Najpierw Moskwa, potem reszta

Rozmowy odsłoniły trzy kanały. Pierwszy biegnie między Waszyngtonem a Moskwą: Witkoff i Kushner wysłuchali stanowiska Putina, które doradca Kremla Jurij Uszakow nazwał „użytecznym”, jednocześnie podkreślając, że Rosja wygrywa na froncie (Republic/Reuters). Drugi kanał prowadzi z Waszyngtonu do Kijowa: Zełenski mówił o terytorium, pociskach Patriot, gwarancjach bezpieczeństwa i pomocy na zimę (Kyiv Independent). Europa pojawiła się dopiero w trzecim kroku. Doradcy E3, czyli Wielkiej Brytanii, Francji i Niemiec działających jako europejskie trio, dołączyli do ostatniej sesji z Zełenskim. Strony zgodziły się na kolejne spotkanie, choć miejsca nie ustalono (BR24, Il Fatto Quotidiano).

Ta sekwencja ma znaczenie. Waszyngton najpierw usłyszał Moskwę, a dopiero później sprawdzał w Kijowie, co z rosyjskich oczekiwań dałoby się politycznie i militarnie unieść. Fiński analityk Henri Vanhanen ujął mechanizm wprost: USA badają, co oferuje Rosja, a następnie sprawdzają, czy Ukraina może z tym żyć (Verkkouutiset). Europa weszła do pokoju, gdy porządek rozmowy był już wstępnie ustawiony.

Donieck jako punkt bez ruchu

Najtwardszą przeszkodą pozostaje terytorium. Rosja domaga się nie tylko ziem, które okupuje, lecz całego obszaru czterech regionów uznanych przez nią za anektowane, także tych części, które nadal kontroluje Ukraina (Seznam Zprávy). Źródło zbliżone do Kremla powiedziało Reutersowi, że nie ma „żadnych szans” na porozumienie w sprawie linii frontu, dopóki Putin nie zajmie reszty Doniecka. W Moskwie miałoby panować przekonanie, że może się to udać do końca roku (AP). Zełenski przyznał, że sprawa „pozostaje aktualna”, ale zastrzegł, że może zostać rozstrzygnięta tylko na poziomie prezydentów. To formuła, która zostawia otwarte drzwi, nie wpuszczając przez nie ustępstw.

Europa ma narzędzia, których nie umie jeszcze użyć

Europejskie rządy nie mogą oddać ukraińskiego terytorium ani samodzielnie zagwarantować pokoju. Kontrolują jednak instrumenty, bez których żadne porozumienie nie będzie trwałe. Około 210 mld EUR zamrożonych aktywów rosyjskiego banku centralnego znajduje się w Euroclear, belgijskiej izbie rozliczeniowej, co daje Europie pieczę nad pieniędzmi, które Rosja chce odzyskać (Euronews). Sankcje UE obejmują tysiące rosyjskich osób i podmiotów, a ich zniesienie wymaga jednomyślności wszystkich 27 państw członkowskich. Komisja Europejska zatwierdziła 6,1 mld EUR na zakupy ukraińskiej obrony powietrznej i przeciwrakietowej (EEAS). Niemcy przeznaczyły 250 mln EUR za pośrednictwem państwowego banku rozwoju na pilne naprawy infrastruktury energetycznej (MDR).

Każdy z tych instrumentów ma jednak własną blokadę. Belgia odmawia uwolnienia kapitału zamrożonych aktywów bez podziału ryzyka na całą Unię; minister spraw zagranicznych Maxime Prévot ostrzegł, że działania przypominające konfiskatę niosą „bardzo znaczące ryzyka” (Le Soir). Szwecja, Holandia, Hiszpania i Polska odpowiedziały wspólnym listem do Komisji, domagając się rozłożenia odpowiedzialności na wszystkie państwa członkowskie (Dutch government). W sprawie uzbrojenia szefowa unijnej dyplomacji Kaja Kallas wezwała państwa posiadające pociski Patriot bliskie końca terminu przydatności do przekazania ich Ukrainie, ale rządy nie chciały uszczuplać własnych zapasów (ABC). Pieniądze są. Gotowość polityczna, by zamienić je w realną siłę negocjacyjną, jeszcze się nie pojawiła.

Najwyraźniejszy komunikat Zełenskiego z kijowskich rozmów nie dotyczył porozumienia, lecz przetrwania zimy. Ukraina poprosiła o pakiet obejmujący obronę powietrzną, infrastrukturę energetyczną i możliwe dostawy amerykańskiego LNG (Kyiv Independent). To pokazuje podstawowy problem kalendarza: zima przychodzi szybciej niż dyplomacja, a Kijów potrzebuje zobowiązań, zanim powstanie jakikolwiek polityczny szkielet pokoju.

Wahadłowa misja USA pokazała, że Kijów i E3 są już w rozmowie, a nie przed drzwiami. Dostęp do stołu nie oznacza jednak kontroli nad procesem. Europejskie pieniądze, zamrożone aktywa i magazyny uzbrojenia dają kontynentowi realną wagę w przyszłym porozumieniu. Kolejna runda pokaże, czy ta waga przełoży się na wpływ, czy europejscy przywódcy pozostaną konsultantami amerykańskiego procesu, od których na końcu oczekuje się zapłaty za wynik ustalony gdzie indziej.