Europa poza rozmowami w Abu Dhabi

Rozmowy o zakończeniu rosyjskiej wojny przeciw Ukrainie rozpoczną się w Abu Zabi 10–11 listopada. Do stołu zasiądą przedstawiciele USA, Ukrainy i Rosji (wpis Kushnera). Waszyngton zapowiada konsultacje z europejskimi partnerami „na marginesie”, a szerszy format rozmów miałby otworzyć dopiero „jeśli nastąpi postęp” (RFE/RL).

Wykluczenie Europy z rozmów zderza się z prostym problemem: siły, które miałyby podtrzymać każde porozumienie, będą europejskie. Francja i Wielka Brytania wspólnie kierują dowództwem Multinational Force Ukraine — wielonarodowych sił planowanych na okres po ustaniu walk, o które poprosił Kijów (francuskie ministerstwo obrony). Holandia przygotowuje się do udziału, ale poinformowała parlament, że faktyczne wysłanie wojsk pozostanie późniejszą decyzją polityczną, bo warunki pokoju są niejasne (rząd Holandii). Niezależnie od zapisów projektu, żołnierze zostaną wysłani dopiero za zgodą parlamentów krajowych.

Zarys bez gwarancji

Biały Dom opublikował listę celów, nie plan. Wpis Kushnera wymienia pięć założeń, w tym sprawną komunikację w sytuacjach kryzysowych i „trwałe ramy” bezpieczeństwa Europy. Zakłada też utrzymanie centralnej roli NATO oraz zasadę, że żadne państwo nie może wetować wyboru sojuszy przez inne (wpis Kushnera, RFE/RL). Nie wyjaśnia, jakich sił miałyby dotyczyć „wzajemne środki”, kto kontrolowałby ich przestrzeganie, jakie byłyby konsekwencje naruszenia ani na czym polegałby europejski udział w egzekwowaniu porozumienia (Le Grand Continent).

5 listopada Donald Trump przyjął w Białym Domu Kiriłła Dmitrijewa, wysłannika Władimira Putina, i mówił o „dużym” porozumieniu obejmującym „więcej niż Ukrainę” (Politico). Wołodymyr Zełenski odpowiedział żądaniem pisemnych gwarancji, które określałyby, kto, jakimi środkami i kiedy zareaguje na kolejny rosyjski atak (Ukrinform). Opublikowany w tym tygodniu zarys nie odpowiada na te pytania. Zełenski twierdzi też, że wcześniej znał niewiele szczegółów (CNN).

Kto mówi w imieniu Europy

Pierwszym problemem Europy jest ustalenie, kto będzie ją reprezentował. W liście z 5 listopada premier Włoch Giorgia Meloni zwróciła się do Antónia Costy, przewodniczącego Rady Europejskiej, na której spotykają się przywódcy państw UE, o rozstrzygnięcie, „kto zasiądzie przy stole negocjacyjnym w imieniu Unii Europejskiej i z jakim mandatem”. Za pilne uznała to, by Europa mówiła jednym głosem w sprawie Ukrainy (Corriere della Sera). Costa odpowiedział, że interesy Europy powinny być reprezentowane przez instytucje UE, i wpisał tę sprawę do porządku spotkania przywódców w Dublinie 13 listopada (La Stampa). Nie wskazał wysłannika.

Po spotkaniu ministerialnym Rady Państw Morza Bałtyckiego w Warszawie unijna szefowa dyplomacji Kaja Kallas powiedziała, że do wdrożenia każdego porozumienia dotyczącego gwarancji bezpieczeństwa, sankcji lub członkostwa Ukrainy w UE potrzebny będzie udział Unii (EEAS). Radosław Sikorski postawił ostrzejszy warunek: najpierw zawieszenie broni, dopiero potem rozmowa o architekturze bezpieczeństwa Europy. Ostrzegł zachodnie stolice przed negocjowaniem „ponad głowami” około 120 mln mieszkańców wschodniej flanki (Euronews).

Opublikowane żądania Moskwy wyjaśniają, dlaczego Warszawa nalega na taką kolejność. Rosja nadal rości sobie prawa do Krymu i czterech ukraińskich obwodów, domaga się też Ukrainy poza NATO i mniejszej ukraińskiej armii (AP). Projekty traktatów z grudnia 2021 r. szły dalej: przewidywały zablokowanie rozszerzenia NATO i ograniczenie obecności Sojuszu w państwach, które przystąpiły do niego po 1997 r. (NATO). Odmowa przebudowy europejskiego systemu bezpieczeństwa przed końcem wojny ma ograniczyć ryzyko, że podobne żądania wrócą w kolejnej wersji porozumienia. To właśnie je stolice wschodniej flanki słyszą w formule „więcej niż Ukraina”.

Nieobecność Europy w pierwszej rundzie rozmów jest faktem, ale jej skutki są ograniczone. Europejskich rządów może nie być przy stole, jednak Waszyngton nie może w ich imieniu zobowiązać europejskich wojsk ani podejmować decyzji UE. Dotąd opublikowane dokumenty nie tworzą zobowiązań prawnych; rzeczywistą treść porozumienia określą dopiero szczegóły. Europejczycy nadal kontrolują zobowiązania, których wymagałoby wdrożenie: własne wojska i decyzje unijne. Pozostają dwie przeszkody: uzgodnienie, kto przemówi w imieniu Unii, i przekonanie Waszyngtonu, by dopuścił tego przedstawiciela do rozmów. List Meloni stawia pierwszą kwestię przed przywódcami w Dublinie. O drugiej może zdecydować tylko USA.