Europa dociera do Abu Zabi bez mandatu

Ukraina i Rosja mają 10 i 11 listopada negocjować w Abu Zabi przy mediacji Stanów Zjednoczonych (Reuters). Przyjechali tam również doradcy z Francji, Niemiec, Wielkiej Brytanii, Włoch, instytucji UE i NATO (POLITICO). Mogą przekonywać do określonych warunków podczas osobnych spotkań. Nie mogą jednak obiecać wysłania europejskich wojsk ani zmian w sankcjach UE, od których zależałoby porozumienie. O tych sprawach decydują rządy w poszczególnych państwach.

Dwa tory rozmów, tylko w jednym uczestniczy Moskwa

Planowany format jest trójstronny: przy jednym stole mają rozmawiać Ukraina, Rosja i USA. Ukraińskiej delegacji przewodzi Rustem Umerow, a Waszyngton wysyła swoich wysłanników, Steve’a Witkoffa i Jareda Kushnera (Interfax-Ukraine). Rosyjskiej delegacji przewodzi doradca prezydenta Władimir Miedinski (Reuters). Rankiem 10 listopada nie podano jeszcze godziny rozpoczęcia rozmów ani nie potwierdzono, że rozpoczęła się jakakolwiek sesja (AP).

Europejczycy działają osobnym torem. Kushner zapowiedział, że przed rozmowami trójstronnymi on i Witkoff spotkają się z partnerami z Ukrainy, instytucji UE, NATO, Niemiec, Francji, Wielkiej Brytanii i Włoch (Kushner). Umerow opisywał podobne spotkania koordynacyjne po stronie Kijowa. W praktyce Europejczycy osobno przekazują swoje stanowiska i zabiegają o poparcie Ukrainy oraz USA; to Kijów i Waszyngton wnoszą je później do rozmów z Rosją.

Francja zapowiedziała w weekend, że Europejczycy wezmą udział w rozmowach (To Brief), i rzeczywiście są obecni. Przyjechali doradcy ds. bezpieczeństwa narodowego z czterech stolic. Są tam także główni doradcy przewodniczącej Komisji Europejskiej Ursuli von der Leyen i przewodniczącego Rady Europejskiej Antónia Costy, który kieruje spotkaniami przywódców państw UE (Euronews). Berlin potwierdził wyjazd swojego doradcy, a o większości pozostałych nazwisk informowały media (DW). Nie opublikowano informacji, by którykolwiek z europejskich uczestników miał zobaczyć, redagować lub zatwierdzać tekst przekazywany Moskwie.

Kreml deklaruje, że taki układ mu odpowiada. Rzecznik Dmitrij Pieskow argumentuje, że Europejczycy mają już własne kanały kontaktu z Kijowem i Waszyngtonem, a mogą odegrać rolę później, podczas szerszych rozmów o bezpieczeństwie Europy. Doradca Jurij Uszakow mówił wprost, że chce wykluczyć ich z obecnych negocjacji. Kushner przekonywał z kolei, że trwałe porozumienie będzie ostatecznie wymagało bezpośrednich rozmów Rosji z Europą (France 24).

Nikt nie ma mandatu do reprezentowania Unii

Problem Europy sięga dalej niż sprzeciw Moskwy. 5 listopada premier Włoch Giorgia Meloni zwróciła się do Costy, by postawił przywódcom UE pytanie: kto ma reprezentować Unię i z jakim mandatem. Zaznaczyła, że nie zabiega o miejsce dla Włoch (ANSA). Costa zgodził się podjąć ten temat na nieformalnym spotkaniu przywódców UE w Dublinie 13 listopada, ale nie wyznaczył wysłannika (Irish presidency).

Do tego czasu każdy doradca w Abu Zabi reprezentuje jedną stolicę albo jedną instytucję UE. Nawet wyznaczony unijny wysłannik miałby ograniczone pole działania. Mógłby przedstawiać wspólne stanowisko, ale sam nie zobowiązałby państw do wysłania wojsk ani nie uchyliłby sankcji, których zmiana wymaga zgody wszystkich rządów państw członkowskich.

Decyzje zapadają w stolicach

Najwyraźniej widać to w sprawie wojsk. Multinational Force for Ukraine, wielonarodowe siły kierowane przez Francję i Wielką Brytanię, istnieje na razie jako deklaracja zamiaru. Ich utworzenie zależy od zawieszenia broni i prośby Kijowa, a deklaracja nie określa ani liczebności sił, ani terminu ich rozmieszczenia (UK government).

Przygotowania już się jednak rozpoczęły. 9 listopada kilkuset holenderskich wojskowych zaczęło ćwiczyć taką misję w Polsce. Holenderski rząd zastrzega, że rzeczywiste wysłanie żołnierzy wymaga osobnej decyzji gabinetu (Dutch defence ministry). Ćwiczenia nie zobowiązują rządu do wysłania wojsk.

Podobna zasada dotyczy sankcji. Decyzje UE w tej sprawie co do zasady wymagają jednomyślności, czyli każdy rząd państwa członkowskiego może je zablokować (Council of the EU). Jeśli Moskwa zażądałaby złagodzenia sankcji w ramach porozumienia, nikt w Abu Zabi nie mógłby tego obiecać. Decyzja wróciłaby do rządów państw UE, a każdy z nich mógłby się jej sprzeciwić.

Warunki będą kształtować w Abu Zabi Waszyngton, Moskwa i Kijów. Europejskie rządy zyskają wpływ później, gdy przyjdzie im zdecydować o wysłaniu żołnierzy lub zagłosować nad sankcjami. Odmowa na tym etapie oznaczałaby zablokowanie porozumienia, które trzy strony wcześniej zaakceptowały, a to wiązałoby się ze znacznie większym kosztem politycznym niż udział w kształtowaniu jego warunków teraz. 13 listopada przywódcy UE spotkają się w Dublinie (Irish presidency). Zanim staną przed decyzją o wojskach lub sankcjach, powinni ustalić, kto przemawia w imieniu Unii i z jakim mandatem.