Europejski gaz po €100 najpierw uderza w fabryki

W środę po południu europejska cena referencyjna gazu na krótko sięgnęła 100 euro za megawatogodzinę. Była o około 4% wyższa niż podczas poprzedniej sesji i po raz pierwszy od 2022 r. osiągnęła ten poziom (Reuters). Europa płaci więcej, by konkurować z Azją o gaz przewożony statkami po zakłóceniu transportu przez cieśninę Ormuz. Skutki wzrostu cen najpierw odczuwają fabryki i rynki energii elektrycznej zależne od gazu. Rachunki większości gospodarstw domowych rosną później.

Podana cena dotyczy holenderskiego hubu Title Transfer Facility (TTF), czyli wirtualnego rynku, który wyznacza hurtowy punkt odniesienia dla Europy. Chodzi o kontrakt na dostawę gazu w listopadzie (ICE). Obejmuje on sam gaz, bez kosztów transportu, podatków i marży sprzedawcy. Środowa cena 100 euro była chwilowym maksimum w trakcie sesji, a nie poziomem, na którym rynek się utrzymał.

Dlaczego zakłócenia w cieśninie Ormuz podbijają ceny w Europie

Skroplony gaz ziemny (LNG) to gaz schłodzony do postaci ciekłej, dzięki czemu można go przewozić tankowcami. Szlak przez cieśninę Ormuz odpowiada zwykle za około 20% światowego handlu LNG — podaje ENTSOG, stowarzyszenie europejskich operatorów sieci gazowych (ENTSOG). ACER, unijna agencja koordynująca współpracę krajowych regulatorów energii, poinformowała, że tego lata do UE nie dotarły znaczące ilości katarskiego LNG (ACER).

Europa kupuje bezpośrednio stosunkowo mało gazu z Kataru, ale i tak odczuwa skutki zakłóceń. Gdy dostawy z Zatoki są zablokowane, europejscy i azjatyccy nabywcy licytują te same ładunki, które można skierować na dowolny rynek. Cena na giełdzie rośnie, aż tankowce zaczną płynąć do Europy. Nabywcy związani wcześniej zawartymi umowami płacą według ich warunków, które mogą tylko częściowo odzwierciedlać ceny giełdowe albo reagować na nie z opóźnieniem.

Presja jest widoczna w magazynach. 28 października podziemne magazyny gazu w UE były zapełnione w 74,96%, wobec około 83% rok wcześniej (GIE AGSI). Europa wchodzi więc w zimę z mniejszą rezerwą.

ENTSOG sprawdził, jak długo wystarczy ta rezerwa. Przy założonym poziomie dostaw LNG Europa zakończy zimę z magazynami zapełnionymi w 29% (ENTSOG). Pozostawiłoby to zapas na chłodną wiosnę. W scenariuszu, w którym dostawy LNG są mniejsze o około 20%, zapełnienie spadłoby do 13% (ENTSOG). Magazyny nadal nie byłyby puste, ale margines bezpieczeństwa wyraźnie by się skurczył. ENTSOG zaznacza, że test ocenia możliwości gazociągów i terminali, a nie przewiduje, które ładunki rzeczywiście dotrą do Europy. Niemiecki regulator sieci, Bundesnetzagentur, ocenia obecne dostawy gazu jako stabilne, a ryzyko ich niedoboru jako niskie (Bundesnetzagentur). Te dane wskazują na problem z cenami, nie z dostępnością gazu.

Ta sama cena, różne rachunki

Pełne magazyny nie oznaczają taniego gazu. We Włoszech były zapełnione w 90,88%, a w Niemczech w 61,73% (GIE AGSI), ale oba kraje kupują kolejne dostawy po tej samej cenie na hubie. Większa różnica między nimi dotyczy tego, jak mocno gaz wpływa na ceny energii elektrycznej.

Na europejskich aukcjach hurtowych cenę energii w danej godzinie wyznacza najdroższa elektrownia potrzebna do zaspokojenia popytu; często jest to elektrownia gazowa. Europejska Agencja Środowiska oszacowała, że w pierwszych 16 tygodniach 2026 r. gaz wpływał na hurtowe ceny energii elektrycznej w 66% analizowanych godzin we Włoszech (EEA). Dlatego włoskie ceny prądu ściśle podążają za cenami gazu. W Hiszpanii, gdzie zapotrzebowanie często pokrywają energia słoneczna i wiatrowa, ten udział wynosił zaledwie 9% (EEA). Firmy i gospodarstwa domowe z umowami o stałej cenie nie płacą bezpośrednio według stawek z aukcji, ale przy przedłużaniu umów ceny uwzględniają sytuację na rynku hurtowym.

Wzrost cen gazu z opóźnieniem przekłada się też na rachunki. Analiza EBC wykazała, że w ponad połowie krajów strefy euro zmiany hurtowych cen gazu docierały do odbiorców w ciągu jednego do trzech miesięcy (ECB). W pozostałych krajach opóźnienie wynika z umów ze stałą ceną, regulowanych taryf i zabezpieczeń dostawców, którzy kupują gaz z wyprzedzeniem po z góry ustalonej cenie. W około jednej trzeciej krajów przeniesienie zmian trwało od siedmiu do dwunastu miesięcy (ECB).

Polska pokazuje, jak długo regulator może odsunąć podwyżkę. Do 31 grudnia 2026 r. dla gospodarstw domowych objętych ochroną utrzymał opłatę za gaz myORLEN na poziomie 197,29 zł za megawatogodzinę (URE). Odbiorcy przemysłowi, których umowy są powiązane z ceną na hubie, nie mają takiej osłony. Wzrost odczują najpierw energochłonni producenci, między innymi zakłady chemiczne wykorzystujące gaz zarówno jako paliwo, jak i surowiec.

Chwilowe osiągnięcie 100 euro nie świadczy ani o niedoborze gazu, ani o wzroście rachunków gospodarstw domowych. Prognozy ENTSOG wskazują, że Europa może przetrwać zimę nawet przy mniejszych dostawach LNG. Skutki dla odbiorców zależą od tego, czy ceny hurtowe utrzymają się na tym poziomie przez kilka miesięcy, gdy wygasną zabezpieczenia cenowe i zostaną zaktualizowane taryfy. Jeśli tak się stanie, kolejność wyznaczą umowy: najpierw zapłacą włoscy odbiorcy prądu i fabryki związane z cenami giełdowymi, a na końcu polskie gospodarstwa domowe chronione zamrożoną taryfą.