Unia nakazuje oznaczać treści AI

Jeżeli w tym tygodniu bot obsługi klienta uprzedził użytkownika, że jest sztuczną inteligencją, nie był to gest uprzejmości ze strony firmy. Od 2 sierpnia taki komunikat wynika z prawa unijnego. Artykuł 50 aktu o sztucznej inteligencji nakłada na systemy AI i treści syntetyczne obowiązek ujawniania, czym są (EU AI Act, Commission summary). Regulacja niczego w tym miejscu nie zakazuje. Ma sprawić, by syntetyczna warstwa internetu była choć trochę łatwiejsza do rozpoznania.

Co faktycznie trzeba zrobić

Prawo opisuje trzy sytuacje i trzy obowiązki. Chatbot ma poinformować na początku rozmowy, że jest systemem AI. Realistyczny syntetyczny obraz, film albo nagranie audio muszą mieć widoczne oznaczenie. Tekst wygenerowany przez AI w sprawach interesu publicznego, a więc na przykład materiały o wyborach, komunikaty zdrowotne czy streszczenia polityk publicznych, również musi zostać oznaczony jako maszynowy. Wyjątek dotyczy sytuacji, w której materiał sprawdził człowiek i bierze za niego odpowiedzialność redakcyjną (Article 50 guidance).

Ten mechanizm działa na dwóch poziomach. Pierwszy jest widoczny dla odbiorcy: etykieta przy filmie typu deepfake albo informacja obok okna czatu. Drugi jest techniczny: metadane zapisane w samym pliku, czyli ślad pochodzenia treści możliwy do odczytania przez narzędzia weryfikacyjne, nawet jeśli dla ludzkiego oka materiał nie wygląda podejrzanie (Code of Practice). Najbliższa analogia to etykiety żywności: jedna informuje kupującego, druga pozwala regulatorowi sprawdzić, co rzeczywiście znajduje się w środku.

Obowiązki zależą od miejsca w łańcuchu. OpenAI albo inny dostawca chatbota musi tak zaprojektować system, by użytkownik wiedział, że rozmawia z maszyną, oraz by syntetyczne wyniki pracy systemu zawierały dane o pochodzeniu. Bank, redakcja czy sztab wyborczy korzystający z takiego narzędzia ma inny obowiązek: musi poinformować odbiorców, gdy stykają się z deepfake’ami albo tekstami AI dotyczącymi spraw publicznych (Stibbe). Informacja ukryta w regulaminie nie wystarczy. Według Komisji ujawnienie ma nastąpić na początku pierwszej interakcji, jasno i w dostępnej formie (AI Act FAQ).

Prywatny mem wygenerowany przez AI nie jest głównym celem tych przepisów. Regulacja obejmuje użycie profesjonalne i komercyjne, a nie aktywność czysto osobistą (EU AI Act).

Skargi mają już adres

Przepisy przyjęto w Brukseli, ale ich egzekwowaniem zajmą się organy krajowe. Najbardziej konkretny model widać dziś w Niemczech: od 2 sierpnia domyślnym punktem przyjmowania skarg została Bundesnetzagentur, federalna agencja sieciowa, a obywatele mogą bezpłatnie zgłaszać naruszenia przez formularz internetowy (Bundesnetzagentur, German government). Irlandia utworzyła krajowe biuro ds. AI odpowiedzialne za koordynację (Department of Enterprise Ireland). Pozostałe państwa członkowskie budują własne struktury.

Za naruszenie obowiązków przejrzystości grożą kary do 15 mln EUR albo 3% rocznego światowego obrotu. To mniej niż pułap 35 mln EUR lub 7%, który pojawiał się w części publikacji. Wyższy poziom sankcji dotyczy zakazanych praktyk AI, nie błędów w oznaczaniu treści (EU AI Act, Commission enforcement note).

Etykieta jest początkiem, nie rozwiązaniem

Podmioty działające w złej wierze będą te przepisy ignorować. Treści powstałe przed terminem nie muszą być oznaczane wstecznie. Brak etykiety nie dowodzi też, że materiał jest autentyczny, bo standardy techniczne dotyczące metadanych pochodzenia wciąż dojrzewają (Two Birds). Spory graniczne rozstrzygną dopiero sądy: kiedy treść jest „oczywiście” wygenerowana przez AI? Jak widoczna musi być etykieta w konkretnej aplikacji?

Nie oznacza to również, że cały akt o AI zaczął obowiązywać naraz. Systemy generatywnej AI już obecne na rynku mają czas do 2 grudnia 2026 r., by dodać oznaczenia możliwe do odczytu maszynowego. Szersze przepisy dla systemów wysokiego ryzyka, obejmujące m.in. zatrudnienie, edukację i ocenę zdolności kredytowej, wejdą w życie w grudniu 2027 r. dla systemów samodzielnych oraz w sierpniu 2028 r. dla systemów wbudowanych w produkty regulowane (AI Omnibus, RegDossier).

System jest niepełny i podatny na obchodzenie, ale po raz pierwszy daje użytkownikom i regulatorom konkretny punkt odniesienia. Teraz zaczyna się test praktyczny: czy etykiety zmienią zachowania, zwiększą zaufanie, czy staną się kolejnym elementem interfejsu, który użytkownicy nauczą się pomijać wzrokiem.