Fincantieri pilnuje kabli za €600 million

Przez tysiące kilometrów kabli i rurociągów na dnie mórz płyną dziś europejskie przelewy bankowe, dane z chmur obliczeniowych, energia elektryczna i gaz ziemny. Większość tej infrastruktury pozostaje poza stałym nadzorem. Fincantieri, włoski koncern stoczniowy wspierany przez państwo, wydał właśnie 600 mln EUR na przejęcie czterech firm i zbudowanie zespołu około 1 500 specjalistów od pomiarów morskich, dronów podwodnych i monitoringu dna morskiego (MarketScreener, Fincantieri). Skala inwestycji jest konkretna. Mniej oczywiste pozostaje to, czy sama inwestycja oznacza realną ochronę.

Zobaczyć uszkodzenie to jeszcze nie naprawić system

Nowe kompetencje Fincantieri dobrze wpisują się w kierunek unijnego prawa. Dyrektywa o odporności podmiotów krytycznych, przyjęta w 2022 r., przesunęła ochronę kabli i rurociągów z obszaru cichej odpowiedzialności prywatnych operatorów do katalogu obowiązków publicznych (EUR-Lex).

Tyle że ochrona kabla nie kończy się na przeskanowaniu dna. Europa musi umieć szybko wykryć uszkodzenie, ustalić jego przyczynę, skierować na miejsce statek naprawczy i rozstrzygnąć, kto ma prawo działać. Fincantieri odpowiada przede wszystkim na pierwszy z tych problemów. Pozostałe elementy systemu są w dużej mierze dopiero w budowie.

UE zaczęła już finansować ten obszar bezpośrednio. Według Digital Voice jeden z programów przewidział 45,8 mln EUR na ochronę i naprawę kabli podmorskich. Instrument „Łącząc Europę”, główny unijny program finansowania infrastruktury, skierował 347 mln EUR na projekty kabli cyfrowych (Ecosistema Startup). Strategia bezpieczeństwa morskiego KE kładzie nacisk na współpracę krajowych władz (European Commission). W publicznie dostępnych dokumentach nie widać jednak, by 600 mln EUR wydane przez Fincantieri pochodziło z unijnych funduszy obronnych albo było powiązane ze wspólnym systemem dowodzenia.

Włochy budują dostawcę. Irlandia bierze na siebie ryzyko.

Korzyści i koszty rozkładają się nierówno. Włochy zyskują krajowego dostawcę technologii podwodnych o dużej skali działania. Szwedzki Saab sprzedał Polsce trzy okręty podwodne w transakcji opisanej przez Defence Nordic jako największe zamówienie eksportowe w historii szwedzkiej obronności. To kolejny przykład sytuacji, w której zakupy sprzętu wyprzedzają budowę systemu koordynacji.

Drugą stronę tego procesu pokazuje Irlandia. Nowy transatlantycki kabel Fastnet należący do Amazon Web Services ma do 2028 r. dotrzeć do Cork i obsługiwać klientów chmurowych oraz sektor sztucznej inteligencji w Europie (Bloomberg). Umocni to Irlandię jako cyfrową bramę kontynentu, ale jednocześnie pogłębi podatność, której Dublin nie jest w stanie samodzielnie usunąć. Na statusie węzła kablowego korzystają amerykańscy hyperscalerzy i irlandzki model przyciągania miejsc pracy. Koszt bezpieczeństwa spada na niewielką irlandzką marynarkę wojenną oraz na sojuszników gotowych patrolować akweny. Irlandzcy urzędnicy zaczęli już łączyć to, co dzieje się pod irlandzkimi wodami, z polityką gospodarczą i obroną państwa (The Irish Times).

Czego nadal nie da się zmierzyć

Gdy kabel zostaje przecięty dalej niż 12 mil morskich od brzegu, czyli poza wodami terytorialnymi, ściganie sprawców zależy od państwa bandery statku uczestniczącego w incydencie, a więc kraju jego rejestracji, oraz od łańcucha dowodowego, który w takich sprawach działa słabo. Konwencja ONZ o prawie morza daje państwom ograniczoną jurysdykcję nad zdarzeniami na wodach otwartych (UNCLOS). Większe znaczenie niż kara mają więc prewencja i szybka naprawa.

Dlatego prawdziwym testem będzie mierzalność. Publicznie nie wiadomo, jak szybko Europa potrafi wykryć przerwanie kabla, ile trwają naprawy ani jaka część dna morskiego jest faktycznie monitorowana. Bez takich punktów odniesienia nie da się ocenić, czy 600 mln EUR wydane na włoską konsolidację przemysłową daje większą odporność niż tańsze rozwiązania: dodatkowe trasy kablowe, głębsze zakopywanie infrastruktury przy brzegu, wspólna flota statków naprawczych albo więcej godzin patroli.

Europa kupuje zdolności, zanim potrafi zmierzyć poziom ochrony. Narzędzia zebrane przez Fincantieri mogą okazać się potrzebne. Dopóki jednak system nadzoru, napraw i odpowiedzialności prawnej nie połączy ich w jedną całość, kontynent będzie wydawał pieniądze na bezpieczeństwo podmorskie, którego zakresu wciąż nie umie precyzyjnie zdefiniować.