Finlandia wstrzymała ruch po atakach dronów

Rankiem 4 lipca nad wschodnią częścią Zatoki Fińskiej zamarł ruch lotniczy i morski. Fińskie myśliwce, śmigłowce i okręty pozostawały w gotowości wzdłuż wybrzeża. Bezpośrednim powodem nie był atak na Finlandię, lecz ukraińskie uderzenie dronów w kierunku Petersburga, po drugiej stronie zatoki, oraz ryzyko, że jeden z bezzałogowców zboczy z kursu i znajdzie się nad terytorium sojuszniczym.

Minister obrony Antti Häkkänen potwierdził, że ograniczenia w ruchu lotniczym i morskim miały związek z aktywnością ukraińskich dronów w rejonie Petersburga. Alarmu przeciwlotniczego nie ogłoszono, bo — jak wyjaśnił — żaden dron nie naruszył fińskiej przestrzeni powietrznej (Ukrainska Pravda). O 09:18 ruch został przywrócony (RBC-Ukraine). Dwa dni wcześniej, 2 lipca, podobną decyzję również wprowadzono i odwołano, gdy systemy obserwacji nie wykryły zagrożenia (Yle).

Nie było wtargnięcia, strat ani uderzenia w fińską infrastrukturę. A jednak przez kilka godzin ruch cywilny w przestrzeni UE i NATO został zawieszony, bo wojna tocząca się za wschodnią granicą zaczęła wpływać na decyzje podejmowane już wewnątrz Finlandii.

Decyzję podejmuje Finlandia. NATO obserwuje. UE wyznacza ramy.

Formalnie była to decyzja krajowa. Ograniczenia wprowadziły i zniosły fińskie siły zbrojne oraz organy odpowiedzialne za lotnictwo cywilne. NATO nie nakazało zamknięcia przestrzeni. EASA, unijna agencja bezpieczeństwa lotniczego, ustala zasady i rekomendacje dotyczące lotów w pobliżu stref konfliktu, ale nie zarządza przestrzenią powietrzną państw członkowskich (Eurocontrol).

Rola NATO poniżej progu art. 5, czyli klauzuli zbiorowej obrony traktującej atak na jedno państwo sojuszu jako atak na wszystkich, sprowadza się do monitorowania, ostrzegania i utrzymywania gotowości. Zastępca dowódcy Sojuszniczego Dowództwa Powietrznego NATO mówił Euronews, że dron wlatujący w przestrzeń sojuszu mógłby uruchomić reakcję myśliwców, które śledziłyby go albo zneutralizowały (Euronews). Polityczna decyzja o zatrzymaniu ruchu cywilnego pozostaje jednak w Helsinkach, Tallinnie czy Wilnie.

Dlatego ten sam rodzaj ryzyka wywołuje nad Bałtykiem różne reakcje polityczne. Najdalej poszła Estonia. Minister spraw zagranicznych Margus Tsahkna miał określić zabłąkane ukraińskie drony na terytorium NATO jako „akceptowalną cenę”, jeśli uderzenia osłabiają rosyjską gospodarkę wojenną. Argumentował przy tym, że przez korytarz Zatoki Fińskiej przechodzi znaczna część rosyjskiego eksportu ropy (Eurointegration, LRT). Litwa patrzy na te same zdarzenia przez pryzmat Kaliningradu: pod koniec czerwca myśliwce NATO pełniące misję air policing cztery razy startowały, by śledzić rosyjskie samoloty lecące bez transponderów (TV3.lt).

Duńskie doświadczenie pokazuje odwrotną stronę tej logiki. Według Berlingske policja nie znalazła rozstrzygających dowodów technicznych na obecność dronów zgłaszanych w pobliżu lotnisk, choć siły zbrojne utrzymywały, że drony rzeczywiście brały udział w incydentach (Berlingske). Nierozstrzygnięte śledztwa w Kopenhadze pokazują ryzyko polityczne: niejednoznaczny odczyt z sensorów może zostać przełożony na atmosferę kryzysu, zanim opinia publiczna zobaczy twarde dowody.

Czego obywatele nie widzą

Trudniejsza sprawa dotyczy kontroli demokratycznej. Obywatele widzą zamknięcie przestrzeni i komunikat ministra. Nie widzą śladów radarowych, danych z czujników ani informacji wywiadowczych, na których oparto decyzję. Fińskie ograniczenia z 2 lipca początkowo wprowadzono bez publicznego wyjaśnienia (UA.news).

Ostrożność Finlandii ma mocne uzasadnienie. Wytyczne EASA dotyczące stref konfliktu już teraz ostrzegają operatorów lotniczych przed zachodnią częścią rosyjskiej przestrzeni powietrznej ze względu na ryzyko błędnej identyfikacji i działania obrony przeciwlotniczej (Safe Airspace). Ogólny poziom zagrożenia jest więc udokumentowany. Konkretny powód każdej decyzji zakłócającej ruch cywilny pozostaje jednak niejawny.

W regionie bałtyckim nie ma wspólnego standardu, który mówiłby obywatelom, dlaczego zatrzymano ich prom albo przekierowano samolot z powodu wojny, w której ich państwo formalnie nie uczestniczy.