Finlandia znosi zakaz nuklearny: 125-61

Przez dwa pokolenia bezpieczeństwo państw nordyckich opierało się na prostym założeniu: trzymać się poza wielkimi blokami wojskowymi i nie wpuszczać broni jądrowej na własne terytorium. Finlandia zerwała z pierwszą częścią tej doktryny, gdy w 2023 r. weszła do NATO. 17 czerwca 2026 r. fiński parlament odszedł także od drugiej. Stosunkiem głosów 125 do 61 posłowie usunęli generalny zakaz dotyczący broni jądrowej, dopuszczając jej import, transport i posiadanie w okolicznościach związanych z obronnością (Yle, Bloomberg). To nie oznacza natychmiastowego rozmieszczenia głowic. Zmieniła się jednak prawna infrastruktura odstraszania w północnej Europie.

Co naprawdę zmienia ustawa

Dotychczasowa fińska ustawa o energii jądrowej penalizowała wniesienie do kraju ładunku jądrowego, jego transport, posiadanie i produkcję. Reforma usuwa ten zakaz oraz zmienia kodeks karny tak, aby import, transport, dostarczenie i posiadanie nie były przestępstwem, jeżeli wiążą się z obroną wojskową Finlandii, zbiorową obroną NATO lub współpracą sojuszniczą (Kaleva, Euronews). Nadal przestępstwem pozostają produkcja i detonacja takiej broni. Helsinki nie otworzyły więc drogi do własnego programu jądrowego.

Minister obrony Antti Häkkänen mówił, według Yle, że zmiana umożliwia „pełne wykorzystanie odstraszania jądrowego NATO”. Komisja obrony podkreśliła zarazem, że fińskie zobowiązania w sprawie nierozprzestrzeniania broni jądrowej pozostają w mocy, a kompetencje decyzyjne zachowują organy państwa fińskiego. Skutek operacyjny jest węższy, niż sugeruje część nagłówków: parlament usunął krajową przeszkodę prawną, która w kryzysie mogłaby zablokować aktywność jądrową sojuszników. Każdy realny ruch wymagałby nadal osobnej decyzji politycznej w Helsinkach oraz zgody sojusznika dysponującego bronią jądrową (NATO).

Szwecja w bardziej odsłoniętej pozycji

Fińska decyzja natychmiast zwiększa presję na sąsiada. Szwecja weszła do NATO bez ustawowego zakazu broni jądrowej, ale utrzymuje polityczne zobowiązanie, że w czasie pokoju nie będzie jej gościć na swoim terytorium. Po głosowaniu w Helsinkach ta konstrukcja wygląda mniej stabilnie: polityczną obietnicę można odwrócić ciszej niż ustawę, ale Finlandia pokazała właśnie, że także ustawy ustępują, gdy zmienia się ocena zagrożenia.

Ten spór jest już widoczny w szwedzkim parlamencie. Krytycy wskazują, że brak formalnego zakazu zostawia zbyt szerokie pole manewru rządowi (Riksdagen). Dwa nordyckie państwa członkowskie NATO znalazły się więc w różnych reżimach odpowiedzialności politycznej w tej samej sprawie sojuszniczej: Finlandia zdjęła barierę ustawową, Szwecja opiera się na deklaracji, która może wygasnąć bez równie widocznego głosowania.

Luka w nadzorze

Najmocniejsza krytyka fińskiej reformy dotyczy kontroli demokratycznej. Posłowie opozycji i organizacje społeczne argumentowali, że rząd nie określił jasno, kto miałby autoryzować przyszłe decyzje jądrowe (New York Times). Czy tranzyt wymagałby nowego głosowania w parlamencie, czy wystarczyłaby decyzja gabinetu? Jakie obowiązki informacyjne miałby rząd? Publicznie dostępne dokumenty nie dają na to jednoznacznej odpowiedzi.

Francja odczyta tę zmianę po swojemu. Prezydent Emmanuel Macron wzywał europejskich sojuszników do poważnej rozmowy o odstraszaniu jądrowym poza samym amerykańskim parasolem, a decyzja Finlandii daje Paryżowi użyteczny argument: państwo frontowe UE uznało, że odstraszanie musi być prawnie wykonalne, nie tylko deklarowane. Fińscy urzędnicy uzasadniali jednak reformę wyłącznie dostosowaniem do NATO, a nie krokiem w stronę europejskiego odstraszania pod francuskim przywództwem. Tę samą granicę wyznaczył sekretarz generalny NATO Mark Rutte, przypominając, że Francja pozostaje poza Nuclear Planning Group, czyli organem, w którym sojusznicy koordynują politykę jądrową (NATO). Finlandia usunęła barierę prawną. Głosowanie nie rozstrzygnęło jednak, który sojusznik miałby z tej drogi skorzystać, pod czyim dowództwem i przy jakim nadzorze demokratycznym.