Fiński trop prowadzi do dostawców rosyjskiej zbrojeniówki

Ewentualna sprawa w Finlandii zależałaby od wykazania, jakie dokładnie towary wysłano, dokąd i przez kogo. Po pełnoskalowej inwazji Rosji dwoje obywateli Finlandii dostarczyło firmom obsługującym rosyjski przemysł zbrojeniowy elektronikę wartą blisko 30 mln EUR — podał fiński nadawca publiczny Yle (Yle MOT). W październiku 2023 r. władze USA wpisały główną spółkę na Entity List (Federal Register). Sankcje ustanowiła UE, ale egzekwuje je Finlandia: jej Ministerstwo Spraw Zagranicznych wydaje zezwolenia eksportowe, służby celne kontrolują przestrzeganie przepisów, a prokuratura i sądy rozstrzygają sprawy karne (Finnish Foreign Ministry).

Co ustaliło Yle

Według zespołu śledczego MOT stacji Yle Denis Emelianow, obywatel Finlandii od 2018 r., prowadzi zarejestrowaną w Hongkongu spółkę PT Technology Asia, która sprzedała rosyjskim odbiorcom elektronikę wartą ponad 20 mln EUR (Yle MOT). Inne fińskie media powtórzyły te ustalenia, nie sprawdzając stojących za nimi danych celnych. W dostępnych publikacjach żadne medium nie zweryfikowało niezależnie podanych kwot.

Analiza objęła około 130 dostaw z lat 2022–2024. Ponad 8 mln EUR sprzedaży przypadało na drugą firmę, AK Technology, zarejestrowaną w Belgradzie (Yle MOT). Nie jest jasne, kto kontrolował tę spółkę. Zarejestrowano ją na sąsiada Emelianowa, który powiedział MOT, że powstała na jego nazwisko na prośbę rosyjskiego znajomego, Dmitrija Popowa, i że nie wiedział, kto nią kierował. Yle podaje, że Popow jest obecnie właścicielem największego rosyjskiego klienta (Yle MOT).

Yle zestawiło opisy celne z wykazem części odzyskanych z rosyjskiej broni, przygotowanym przez ukraiński wywiad wojskowy. Uznało, że towary odpowiadają częściom używanym w rakietach, bombach szybujących, dronach rozpoznawczych i samolotach bojowych. W dokumentach brakuje jednak numerów modeli podzespołów, a Yle przyznaje, że nie potrafi powiązać żadnej dostawy z konkretnym rodzajem broni. Emelianow zaprzeczył, by naruszył sankcje UE. Powiedział Yle, że sprzedawał wyłącznie na potrzeby cywilne, a umowy kończył, gdy jego klienci zostawali objęci sankcjami (Yle MOT).

Co potwierdza amerykański wpis, a czego nie

Biuro Przemysłu i Bezpieczeństwa (BIS) Departamentu Handlu USA, które egzekwuje amerykańskie przepisy eksportowe, wpisało PT Technology Asia Limited na Entity List pod adresem w Lappeenrancie w Finlandii (Federal Register). Lista ogranicza możliwość dostarczania spółce towarów objętych regulacjami USA. BIS podało, że dopisane do niej firmy dostarczały amerykańskie układy scalone odbiorcom powiązanym z rosyjskim sektorem obronnym po 1 marca 2023 r. (BIS).

To decyzja administracyjna, nie wyrok. BIS oparło wpis na „uzasadnionych podstawach, by sądzić” (Federal Register) — progu niższym niż standard dowodowy w sprawie karnej. Sam wpis nie dowodzi naruszenia prawa UE. Nie wskazuje też, które dostawy opisane przez Yle obejmował; podane przez stację sumy nie pokazują, czy i które transakcje miały miejsce już po wpisie.

Co rozstrzygnęłoby sprawę w Finlandii

Od 26 lutego 2022 r. UE zakazała bezpośredniej i pośredniej sprzedaży do Rosji towarów podwójnego zastosowania, czyli takich, które mogą służyć zarówno celom cywilnym, jak i wojskowym (EUR-Lex). Zakaz obowiązywał przez cały okres analizowany przez Yle. Unijne sankcje obejmują także obywateli UE działających poza jej terytorium (EUR-Lex). Adres w Hongkongu nie wyłącza więc spod ich zasięgu działań fińskiego obywatela. Sama zagraniczna rejestracja spółki nie przesądza jednak, czy doszło do naruszenia.

Kluczowej informacji brakuje w danych: numerów modeli podzespołów. To, że część pasuje do pocisku, nie oznacza automatycznie, że znajduje się na liście towarów objętych kontrolą. Śledczy musieliby przyporządkować każdy podzespół do wykazu obowiązującego w dniu wysyłki i wykazać, że trafił do Rosji. Sprawa z Holandii pokazuje, jak można zbudować taki materiał dowodowy. Sąd w Rotterdamie wydał wyrok w sprawie 20 dostaw elektroniki objętej kontrolą, kierowanych do Rosji pod fałszywym oznaczeniem miejsca przeznaczenia (Rechtspraak). Dyrektor spółki otrzymał karę 18 miesięcy więzienia, a firmę ukarano grzywną w wysokości 200 tys. EUR (Dutch prosecution service).

W Finlandii odtworzenie takiej dokumentacji należy do służb celnych i prokuratury. W opublikowanych materiałach nie ma informacji o fińskim śledztwie ani decyzji w sprawie zezwolenia eksportowego. To milczenie nie dowodzi, że służby celne nic nie robią: mogą prowadzić działania bez publicznego ogłaszania ich.

Amerykański urząd wpisał PT Technology Asia na listę, gdy handel opisywany przez Yle nadal trwał; później Yle ustaliło rosyjskich klientów spółki. Prawo UE obejmuje działania fińskiego obywatela stojącego w centrum sprawy. Amerykański wpis i dane Yle dają fińskim śledczym konkretny trop. Opublikowane dotąd informacje nie dowodzą jednak, że w Finlandii doszło do przestępstwa polegającego na naruszeniu sankcji. Rozstrzygnąć, czy tak było, mogą fińskie służby celne i prokuratura.