Pierwszy rosyjski atak zranił cywilów w NATO

Rumunia potwierdziła, że 29 maja rosyjski dron Geran-2 z ładunkiem 30 kg materiałów wybuchowych uderzył w budynek mieszkalny w Galați, raniąc 14-letniego chłopca i jego matkę. To pierwszy potwierdzony przypadek, w którym rosyjski środek rażenia spowodował obrażenia cywilów na terytorium NATO. Bukareszt zamknął konsulat, wydalił dyplomatę, a stolice UE potępiły atak. NATO nie uruchomiło art. 4 traktatu, czyli procedury pozwalającej każdemu sojusznikowi wymusić formalne konsultacje bezpieczeństwa. Nie było też nadzwyczajnego posiedzenia ani wspólnego komunikatu Sojuszu.

Co zrobił Bukareszt

Prezydent Nicușor Dan uznał konsula generalnego Andrieja Kosilina za persona non grata i zamknął rosyjski konsulat w Konstancy, usuwając tym samym rosyjską obecność dyplomatyczną z rumuńskiego wybrzeża Morza Czarnego (Agerpres). Minister spraw zagranicznych Oana Țoiu zapowiedziała możliwość kolejnych kroków (El País). Dan powiedział BBC, że nie wyklucza nawet wydalenia rosyjskiego ambasadora (Agerpres).

Władze cywilne i resort obrony nie mówią jednak jednym głosem o trasie drona. Dan opisał maszynę jako „odchyloną przez ukraińską obronę”, co wpisuje incydent raczej w logikę rozlania się walk niż celowego ataku na Rumunię. Minister obrony Radu Miruță odmówił potwierdzenia tej wersji i nazwał ją „zwodem w przestrzeni publicznej”. Różnica ma znaczenie prawne i polityczne. Jeśli dron został przekierowany przez ukraińską obronę powietrzną, Rosja odpowiada za jego wystrzelenie, ale niekoniecznie za świadome wybranie celu w Rumunii. Od tego zależy, czy Bukareszt ma mocniejszą podstawę do eskalacji w NATO, czy musi traktować sprawę jako koszt bliskości wojny.

Europa zareagowała bez sygnału z Brukseli

W dniach poprzedzających i następujących po uderzeniu rządy państw UE wzywały rosyjskich ambasadorów. Kaja Kallas, wysoka przedstawiciel UE do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa, nazwała incydent „jawnym i poważnym naruszeniem suwerenności Rumunii” (Informat.ro). Unia potępiła uderzenie i zasygnalizowała dalszą presję na Moskwę (EU News Italy).

Nie była to jednak reakcja sterowana centralnie z Brukseli. Nieformalne spotkanie ministrów spraw zagranicznych UE 28 maja, dzień przed atakiem, już wcześniej ustawiło stolice na kurs zaostrzenia presji wobec Rosji (EEAS). Gdy dron spadł na Galați, rządy poruszyły się równolegle. Zbieżność reakcji powstała w stolicach, nie w unijnej centrali.

Granice tej solidarności pokazała Słowacja. Minister spraw zagranicznych Juraj Blanár potępił uderzenie, ale odmówił wezwania rosyjskiego ambasadora (Novinite). Między zamknięciem konsulatu przez Bukareszt a ostrożnością Bratysławy widać rzeczywistą szerokość europejskiego konsensusu w sprawie Galați.

Próg reakcji wciąż się podnosi

Rumunia śledziła drona przez cały lot. W powietrzu były F-16 z uprawnieniem do użycia uzbrojenia. Przechwycenie okazało się jednak niemożliwe w czterominutowym oknie decyzyjnym. Zadziałały trzy ograniczenia: rumuńskie prawo zakazuje prowadzenia ognia w ukraińskiej przestrzeni powietrznej, dopóki Rumunia formalnie pozostaje w stanie pokoju; system zwalczania dronów Merops nie może odpalać efektorów nad obszarem zamieszkanym bez nieakceptowalnego ryzyka strat ubocznych; a armaty Gepard wymagają w czasie pokoju zgody prywatnych właścicieli gruntów na rozmieszczenie. To procedury i systemy projektowane przed 2023 r., zanim masowa wojna dronowa zmieniła model zagrożenia na wschodniej flance NATO.

Galați było piątym incydentem dronowym na wschodniej granicy NATO w ciągu piętnastu dni, po naruszeniach przestrzeni powietrznej lub uderzeniach dotyczących Finlandii, Estonii, Litwy i Łotwy. Każdy kolejny przypadek był poważniejszy od poprzedniego. Sama Rumunia od 2022 r. odnotowała co najmniej czternaście wcześniejszych incydentów. Ani razu nie uruchomiono art. 4. Nie powstał też mechanizm rekompensat dla poszkodowanych cywilów.

Przestrzeń, którą powinien wypełnić Sojusz, coraz częściej zajmują reakcje krajowe i unijne. Każdy incydent przyjęty bez uruchomienia wspólnej machiny NATO podnosi próg dla następnego. Pierwsze ofiary cywilne na terytorium Sojuszu tego wzorca nie zmieniły. Otwarte pozostaje pytanie, co musiałoby go zmienić.