Mniejsza emisja z paliw, rekord CO₂

W 2026 r. światowe emisje CO₂ z paliw kopalnych mają nieznacznie spaść, ale łączna emisja powodowana przez ludzi wzrośnie do nowego rekordu (Global Carbon Budget — preprint). Nie ma w tym sprzeczności: do łącznej sumy wchodzą także emisje związane ze zmianą użytkowania gruntów, których udział ma się zwiększyć. Obie zmiany są niewielkie i żadna nie świadczy jeszcze o trwałym trendzie.

Bilans emisji CO₂ ludzkości obejmuje dwa główne źródła. Pierwsze to węgiel, ropa, gaz i cement. Drugie — wycinanie i degradacja lasów, pozyskiwanie drewna oraz osuszanie lub wypalanie torfowisk. Od tej pozycji odejmuje się węgiel, który odrastające lasy pochłaniają z atmosfery.

W tym roku emisje z paliw kopalnych mają spaść o 0,4%, czyli o około 0,15 mld ton, do 38,2 mld ton CO₂ (Global Carbon Budget — preprint). Według Global Carbon Project byłby to pierwszy roczny spadek od pandemicznego 2020 r. Emisje związane z użytkowaniem gruntów mają natomiast wzrosnąć z około 4,4 do 5,1 mld ton. W efekcie łączna emisja zwiększy się z 42,8 do rekordowej wartości centralnej szacunku wynoszącej 43,3 mld ton (Global Carbon Budget — preprint).

Global Carbon Budget to coroczny bilans pokazujący, skąd pochodzi emitowany przez ludzi CO₂ i dokąd trafia. Tegoroczna edycja jest jeszcze preprintem, a więc pozostaje w trakcie naukowej weryfikacji. Towarzysząca jej analiza przeszła już ten etap i ukazała się w Nature Climate Change.

Dlaczego bilans emisji z gruntów trudniej odczytać

Emisje z paliw kopalnych można oszacować niemal jak wskazanie licznika energii. Badacze sumują krajowe dane o paliwach i produkcji cementu, które pokazują, co sprzedano i spalono. W przypadku gruntów nie ma takiego licznika. Emisje odtwarza się za pomocą modeli komputerowych szacujących, ile węgla gromadzą i tracą rośliny oraz gleby. To trochę tak, jakby obliczać masę lasu na podstawie zdjęć lotniczych i tabel przyrostu.

Torf dobrze pokazuje, skąd bierze się trudność. To częściowo rozłożona materia roślinna, która gromadzi się w mokrym gruncie i niemal przestaje się rozkładać, dlatego torfowiska przechowują dużo węgla. Gdy torf wysycha lub płonie, węgiel trafia do atmosfery. Ustalenie, ile uwolniło się go w ciągu jednego roku, jest znacznie trudniejsze niż policzenie baryłek ropy.

Rekord w granicach błędu

Różnicę widać w przedziałach niepewności, czyli zakresach, w których prawdopodobnie mieści się rzeczywista wartość. Prognoza emisji z paliw kopalnych obejmuje zarówno spadek o 1,5%, jak i wzrost o 0,6% (Global Carbon Budget — preprint). Nie jest więc przesądzone nawet, w którą stronę zmienią się te emisje.

Jeszcze większa jest niepewność po stronie użytkowania gruntów. Sam szacunek emisji za 2025 r. obarczony jest niepewnością ±2,6 mld ton, znacznie większą niż prognozowany na ten rok wzrost o około 0,7 mld ton (Global Carbon Budget — preprint). CICERO, którego naukowcy uczestniczyli w przygotowaniu budżetu, ostrzega, że przy takim marginesie niepewności niewielkiemu wzrostowi łącznej emisji nie należy przypisywać dużego znaczenia.

Warto rozróżnić dwie wielkości, które łatwo pomylić. Te liczby pokazują emisje, czyli ilość CO₂ uwalnianą przez ludzi w ciągu roku. Inna jest ilość, która faktycznie przybywa w atmosferze: część emisji pochłaniają lądy i oceany, a Global Carbon Budget osobno śledzi te naturalne pochłaniacze. Rekord emisji pokazuje skalę presji wywieranej przez ludzi, ale reakcja atmosfery zależy także od tego, ile przyrody pochłonie w danym roku.

O celu klimatycznym decyduje skumulowana emisja. Według szacunków Global Carbon Project pozostało około 150 mld ton CO₂, jeśli ocieplenie ma nie przekroczyć 1,5°C — przy obecnym tempie emisji to mniej niż cztery lata (ICOS). Tegoroczna prognoza pokazuje, jak niewielki spadek emisji z paliw kopalnych może współistnieć z wyższą sumą. Żadna z prognozowanych zmian nie potwierdza jeszcze trwałego trendu. Czy spadek emisji z paliw kopalnych się utrzyma, będzie można ocenić dopiero po kolejnym rocznym bilansie.