Greccy posłowie oskarżeni o wyłudzenia

Sprawa greckiej agencji OPEKEPE nie dotyczy już tylko fałszywych wniosków o dopłaty. Jeżeli ustalenia Prokuratury Europejskiej się potwierdzą, problem leży głębiej: w samym mechanizmie kontroli unijnych pieniędzy, który miał oddzielać uprawnionych rolników od beneficjentów fikcyjnych.

Co ustaliła Prokuratura Europejska

16 lipca EPPO, czyli Prokuratura Europejska badająca przestępstwa przeciw budżetowi UE, ogłosiła akty oskarżenia wobec 22 osób powiązanych ze sprawą wyłudzeń w OPEKEPE, greckiej agencji obsługującej unijne dopłaty rolne. Wśród oskarżonych jest czterech urzędujących posłów. Wszystkich obejmuje domniemanie niewinności.

Opis EPPO wykracza poza zwykłe zawyżanie deklaracji. Prokuratura wskazała na systematyczną ingerencję w zabezpieczenia, które miały wykrywać nadużycia: dane miały być zmieniane po obowiązkowych kontrolach, a inspekcje terenowe — manipulowane. Jeżeli dokumentację można przepisać już po audycie, sam audyt przestaje mieć znaczenie.

Niemieckojęzyczne media dopisały do tego konkret: fałszywe deklaracje gruntów i fikcyjne prawa do pastwisk, beneficjenci bez realnej działalności rolniczej oraz słabe rejestry gruntów, które utrudniały weryfikację. W powiązanej sprawie sąd w Atenach skazał 57 oskarżonych za fałszywe zgłaszanie gruntów w Kastorii jako kwalifikujących się do unijnych płatności.

Ateny uderzają w prokuraturę

Rząd w Atenach wybrał konfrontację z EPPO zamiast spokojnego przeczekania śledztwa. Według in.gr premier Kyriakos Mitsotakis skrytykował sposób prowadzenia sprawy przez Prokuraturę Europejską i próbował ustawić swoją Nową Demokrację za jednolitą linią obrony. Rząd podkreśla, że żadnemu z posłów nie zarzucono osobistego przywłaszczenia pieniędzy.

To nie pierwszy spór Aten z EPPO. Wcześniej w tym roku grecki parlament przyjął poprawkę skracającą terminy postępowań wobec posłów, zaledwie kilka tygodni po głosowaniu nad uchyleniem immunitetów 11 parlamentarzystom. Grecka rada sądownictwa przyznała też europejskim prokuratorom krótsze kadencje, niż przewidywało kierownictwo EPPO. W sprawach wieloletnich wyłudzeń ma to znaczenie praktyczne: krótszy mandat osłabia ciągłość śledztwa. Główna prokurator Laura Codruța Kövesi złożyła w tej sprawie formalny protest.

Zmiana szyldu czy naprawa systemu?

Propozycja rządu zakłada przeniesienie funkcji OPEKEPE do AADE, greckiej administracji podatkowej, którą władze przedstawiają jako bardziej niezależną. Tyle że nie opublikowano planu pokazującego, co dokładnie ma zostać przeniesione: którzy pracownicy, które bazy danych, kto będzie prowadził kontrole terenowe i kto rozpatrzy odwołania. Komisja Europejska nie stwierdziła też, czy nowa konstrukcja spełnia standardy akredytacyjne wspólnej polityki rolnej, czyli unijne wymogi, które krajowa agencja musi spełnić, zanim będzie mogła obsługiwać środki rolne (rozporządzenie 2021/2116). Bez takiej zgody przeniesienie funkcji pozostaje zmianą etykiety.

Dla porównania rumuńska agencja płatnicza APIA wybrała prawie 15 000 rolników do kontroli przed wypłatą dopłat w kampanii 2026, wykorzystując dane satelitarne i geoprzestrzenne do sprawdzania działek, zanim pieniądze opuszczą system. Grecja nie pokazała dotąd porównywalnego rozwiązania dla instytucji, która ma zastąpić OPEKEPE.

Komisja nie może dziś twierdzić, że problem pojawił się nagle. Delegacja Parlamentu Europejskiego ustaliła, że Komisja wiedziała o poważnych brakach w OPEKEPE co najmniej od 2021 r.. UE nakładała już korekty finansowe na Grecję za nieprawidłowości w zarządzaniu OPEKEPE w latach 2016-2023. Europejski Trybunał Obrachunkowy ostrzegł w tym roku, że strategia antyfraudowa Komisji wciąż ma luki.

Unijne dopłaty rolne przechodzą przez krajowe agencje, których Bruksela nie prowadzi bezpośrednio. Grecka sprawa pokazuje, co dzieje się wtedy, gdy instytucja sprawdzająca wnioski przed wypłatą pieniędzy sama miała zostać przejęta przez interesy, które powinna kontrolować. EPPO może postawić zarzuty. To Komisja musi zdecydować, czy nowy grecki system nadaje się do obsługi pieniędzy z budżetu UE. Ateny na razie nie pokazały opinii publicznej, że tak jest.