Nordycy naciskają na Wanga w sprawie Rosji

Na początku lipca szef chińskiej dyplomacji Wang Yi odwiedził Danię, Szwecję, Finlandię i Norwegię. W Szwecji był pierwszy raz od 22 lat. Pekin chciał mówić o partnerstwie, wolnym handlu i pogłębianiu współpracy. Państwa nordyckie przesunęły rozmowę na temat, którego Chiny wolałyby nie eksponować: relacje Pekinu z Moskwą stały się dla Europy problemem bezpieczeństwa, którego nie da się przykryć agendą gospodarczą.

Jeszcze kilka lat temu Wang trafiłby w regionie na bardziej ostrożny ton. Finlandia i Szwecja pozostawały poza NATO, rozwijały kontakty handlowe z Chinami i oddzielały je od twardych rozmów o bezpieczeństwie. Dania i Norwegia, choć należą do NATO od początku istnienia Sojuszu, również często prowadziły wobec Chin politykę opartą na praktycznym rozdzieleniu interesów gospodarczych od strategicznych. Po wejściu Finlandii do NATO w 2023 r. i Szwecji w 2024 r. ta konstrukcja przestała działać. Wang rozmawiał już z czterema rządami sojuszniczymi, które swoje bezpieczeństwo budują wokół odstraszania Rosji, czyli tego samego państwa, któremu Chiny mają pomagać w wymiarze militarnym.

Finlandia wyznaczyła granicę

Najostrzej zabrzmiała Finlandia. Minister spraw zagranicznych Elina Valtonen postawiła wojnę Rosji przeciw Ukrainie i bezpieczeństwo Europy w centrum rozmów z Wangiem (rząd Finlandii). Publicznie powiedziała, że wsparcie dla Rosji uderza w bezpieczeństwo europejskie, i wyraziła ubolewanie z powodu pogłębiania współpracy chińsko-rosyjskiej (Yle). Dla Helsinek nie jest to abstrakcyjna debata strategiczna. Finlandia ma z Rosją granicę długości 1 340 km, a jej polityka zagraniczna opiera się na ochronie niepodległości i integralności terytorialnej (fińskie MSZ). Valtonen mówiła więc językiem państwa frontowego NATO, nie neutralnego pośrednika.

Dania przekazała ten sam komunikat, choć opakowała go bardziej handlowo. Minister spraw zagranicznych Lars Løkke Rasmussen oświadczył, że jest „głęboko zaniepokojony” chińskim wsparciem dla rosyjskiej wojny, jednocześnie przyznając, że Chiny pozostają ważne dla duńskiego biznesu (Politiken). Wang zachęcał Kopenhagę, by odegrała „konstruktywną rolę” w relacjach UE-Chiny, ale chińska informacja, jakoby Løkke chwalił dwustronną współpracę handlową, nie została potwierdzona przez stronę duńską (BT). W Szwecji minister Maria Malmer Stenergard wskazała Ukrainę jako jeden z głównych tematów rozmów i podniosła sprawę Gui Minhaia, szwedzkiego wydawcy przetrzymywanego w Chinach.

Co Wang uzyskał, a czego nie

Na nordycką trasę Wanga nałożył się ostrzejszy sygnał z Berlina. Niemieckie MSZ wezwało ambasadora Chin po doniesieniach, że rosyjscy żołnierze mieli szkolić się w chińskich obiektach wojskowych. Reuters powołał się na wewnętrzne rosyjskie dokumenty wojskowe, a „Welt” na europejskie źródła wywiadowcze (t-online, n-tv). Publicznie nie przedstawiono pełnego łańcucha dowodowego, a Pekin zaprzecza zarzutom. Sama sprawa zmienia jednak rachunek polityczny: europejskim rządom coraz trudniej traktować Chiny wyłącznie jako partnera handlowego.

Wang przedstawiał podróż jako dyplomatyczne otwarcie. Według Chin przyjechał na zaproszenie nordyckich ministrów spraw zagranicznych. Pekin konsekwentnie używa języka partnerstwa, wolnego handlu i głębszej współpracy. Ten słownik ma osłabiać unijną agendę „de-riskingu”, czyli ograniczania krytycznych zależności od Chin bez całkowitego zrywania więzi gospodarczych.

Kanał unijny pozostaje otwarty. Pod koniec czerwca Bruksela i Pekin uruchomiły konsultacje handlowe na szczeblu ministerialnym, z terminem na rezultaty do października (EUnews). Przewodnicząca KE Ursula von der Leyen ostrzegła, że Unia podejmie działania, jeśli do tego czasu Chiny nie pokażą konkretnych postępów w sprawie wzajemności w handlu (Euronews). Od 2019 r. UE klasyfikuje Chiny równocześnie jako partnera do współpracy, konkurenta gospodarczego i rywala systemowego (Komisja Europejska).

Stolice państw członkowskich nie prowadzą samodzielnie unijnej polityki handlowej. Wpływają jednak na atmosferę polityczną w Radzie Europejskiej, gdzie przywódcy państw wyznaczają kierunek Unii. Tydzień, w którym nordyckie rządy publicznie powiązały rozmowę o Chinach z Rosją, usztywnia tę atmosferę przed październikowym terminem.

Z podróży nie wynikł żaden konkretny rezultat: nie było porozumienia w sprawie Ukrainy, ustępstwa handlowego ani nowego planu sankcyjnego. Wang uzyskał dostęp do rozmówców. Państwa nordyckie utrzymały kanał dyplomatyczny, ale jasno pokazały, że cieplejsza rozmowa z Pekinem ma dziś cenę: Chiny muszą odpowiedzieć na pytanie o Rosję.