Francja ściga rosyjski tankowiec bez bandery

Francuska marynarka przez kilka dni śledziła Tagora na Atlantyku, zanim weszła na pokład tankowca na zachód od Bretanii. Statek w trakcie rejsu zmienił banderę z madagaskarskiej na kameruńską, ale obie rejestracje okazały się nieważne. Rosyjski kapitan odmówił wykonania poleceń (Maritime Executive). W nocnym śledzeniu jednostki pomagał francuzom brytyjski okręt wojenny (NDTV).

Tagor stoi teraz w zatoce Douarnenez, a francuskie organy prowadzą postępowanie karne w sprawie défaut de pavillon, czyli żeglugi bez ważnej bandery. Francja zatrzymywała już tankowce z rosyjskiej floty cieni, ale dotąd kończyło się to karami administracyjnymi. Tym razem sprawa ma trafić na ścieżkę karną (Euronews). Emmanuel Macron nazwał obchodzenie sankcji „nieakceptowalnym” (DW). Paryż sprawdza w praktyce, czy fizyczne przechwytywanie statków może stać się narzędziem egzekwowania sankcji.

Jedno państwo działa, gdy 27 nie może się porozumieć

Podstawę prawną takich operacji daje Francji UNCLOS, czyli Konwencja Narodów Zjednoczonych o prawie morza. Jej art. 110 pozwala okrętom wojennym zatrzymywać na wodach międzynarodowych jednostki, które nie mają ważnej bandery (Völkerrechtsblog). Ten mechanizm omija główną słabość unijnej polityki sankcyjnej: każda zmiana sankcji wymaga jednomyślności wszystkich 27 państw członkowskich, a kilka państw morskich blokuje najostrzejsze rozwiązanie.

Przygotowywany na początek czerwca 21. pakiet sankcji UE ma objąć kolejne tankowce floty cieni (Livemint). Wciąż zablokowany pozostaje jednak pełny zakaz usług morskich, który uniemożliwiałby firmom z UE ubezpieczanie, obsadzanie załogami i obsługę statków przewożących rosyjską ropę. Według Euronews Greece Grecja i Malta utrzymują, że taki zakaz powinien wejść w życie dopiero wtedy, gdy podobny krok podejmą państwa G7, czyli grupa największych gospodarek Zachodu. Przy negocjacjach 20. pakietu tę samą linię poparł Cypr. Greckie, cypryjskie i maltańskie firmy zarabiają miliardy na usługach morskich dla jednostek przewożących rosyjskie ładunki, więc opór tych rządów ma bardzo konkretny wymiar gospodarczy.

Po drugiej stronie sporu stoi Polska. Siedem państw członkowskich zażądało zaostrzenia ograniczeń wobec floty cieni (Newsmax Polska). Polska i Dania przeprowadziły wspólne ćwiczenia z abordażu podejrzanych jednostek (PolSOF). Oś konfliktu jest więc prosta: część państw chce realnego egzekwowania sankcji na morzu, część nie chce dopuścić do uderzenia w własny sektor usług.

Bałtycki klincz

Nawet państwa najbardziej skłonne do twardego kursu mają problem na własnych wodach. Estoński minister spraw zagranicznych pochwalił francuską operację jako „właściwy sygnał” (ERR). Estonia przyznaje jednak, że abordaż na Bałtyku oznaczałby znacznie większe ryzyko. Rosyjskie jednostki eskortowe śledzą tam tankowce i zniechęcają do działań dokładnie w miejscu kontaktu. Dania kontroluje jedyne wejścia na Bałtyk, czyli Cieśniny Duńskie, ale nie przeprowadziła żadnego abordażu.

Francja może działać na otwartym Atlantyku, bo rosyjska eskorta morska jest tam nieobecna. Na Bałtyku, gdzie ruch floty cieni jest najgęstszy, bliskość rosyjskich baz zmienia rachunek ryzyka. Egzekwowanie sankcji odbywa się więc tam, gdzie jest najbezpieczniejsze, a nie tam, gdzie byłoby najbardziej potrzebne.

Rosja też dostosowuje taktykę. Systematycznie przerejestrowuje statki floty cieni do własnego rejestru (Ukrainska Pravda). Jednostka pływająca pod ważną rosyjską banderą nie jest już statkiem bezpaństwowym, więc nie można jej zatrzymać na podstawie art. 110 UNCLOS. Jeżeli Moskwa dokończy tę operację rejestracyjną, ścieżka prawna wykorzystana przez Francję zostanie zamknięta. Bez mandatu Rady Bezpieczeństwa ONZ, który Rosja mogłaby zawetować, nie ma dziś oczywistej alternatywy.

Tagor stoi w francuskiej zatoce, a jego kapitanowi grożą zarzuty karne. Jednocześnie Rosja, statek po statku, domyka lukę prawną, która pozwoliła Francji wejść na pokład.