Francja odcina dzieci od social mediów

Każde pokolenie na nowo ustala granicę tego, co dzieci mogą robić bez nadzoru dorosłych. Dziś ta granica przebiega przez ekran smartfona. 21 lipca francuski parlament przegłosował zakaz dostępu do serwisów społecznościowych dla osób poniżej 15 lat, czyniąc z Francji pierwszy kraj w Europie, który wpisał taką cezurę do ustawy. Emmanuel Macron mówił o otwieraniu europejskiej drogi. Krytycy w Zgromadzeniu Narodowym nazwali tekst „grand flou”, czyli wielką niejasnością (France 24 / AFP). Obie diagnozy są prawdziwe: ustawa mówi, czego zakazuje, ale nie przesądza, jak ten zakaz ma realnie działać.

Reguła bez strażnika przy wejściu

Nowe przepisy wyznaczają próg wieku, wyłączają spod zakazu platformy edukacyjne i narzędzia open source, a także określają harmonogram: od 1 września 2026 r. zakaz ma obejmować nowe konta, a od stycznia 2027 r. także już istniejące (Libération). W tekście nie ma jednak konkretnej metody weryfikacji wieku użytkownika, sankcji dla rodziców lub nieletnich ani krajowej procedury egzekwowania zakazu (tekst Senatu). Platformy mają same znaleźć rozwiązanie.

Jedna z propozycji, przedstawiona przez deputowaną Renaissance Laure Miller, zakłada użycie zewnętrznego podmiotu, który przekazywałby platformie wyłącznie informację, czy użytkownik ma „powyżej czy poniżej 15 lat”, bez ujawniania pełnych danych tożsamościowych (RTL). Na papierze brzmi to elegancko. W praktyce weryfikacja wieku od lat rozbija się o trójkąt trudny do pogodzenia: pewność wyniku, ochronę prywatności i wygodę użytkownika. Deklaracja daty urodzenia jest łatwa do obejścia. Żądanie skanu paszportu zamienia rejestrację w TikToku w transakcję tożsamościową. Algorytmiczne szacowanie wieku na podstawie selfie traci precyzję właśnie na granicy nastoletniości, gdzie błąd ma największe znaczenie (UK Parliament POST). Brytyjski Ofcom, po tegorocznym przeglądzie rynku, uznał, że żadna pojedyncza metoda nie daje dziś niezawodnego rozwiązania.

Wcześniejsze wersje francuskiej ustawy dawały Arcom, krajowemu regulatorowi mediów, szerokie kompetencje wobec platform. Komisja Europejska sprzeciwiła się temu, bo część tych uprawnień nachodziła na Akt o usługach cyfrowych, czyli unijny zestaw reguł dla dużych platform internetowych. Ostateczny tekst celowo odchudzono. Prawnicy z Le Club des juristes ocenili, że został on „w dużej mierze pozbawiony treści”.

Rządy zgadzają się co do wieku. Nie co do mechanizmu

Francja działa jako pierwsza, ale nie działa w próżni. 21 lipca ekspercki panel Komisji Europejskiej ds. bezpieczeństwa dzieci w sieci rekomendował zharmonizowane w całej UE ograniczenie dostępu dla dzieci poniżej 13 lat, zostawiając państwom członkowskim możliwość podniesienia progu dla starszych nastolatków. Panel chce też odwrócić logikę odpowiedzialności: to nie regulator miałby najpierw wykazywać, że platforma szkodzi dzieciom, lecz platforma musiałaby pokazać, że środowisko jest dla nich bezpieczne, zanim dopuści je do środka.

Aby nie zamienić każdego logowania w kontrolę dokumentów, Komisja opracowała chroniący prywatność „miniportfel” cyfrowy. W praktyce miałby to być elektroniczny strażnik, który odpowiada platformie „tak” lub „nie” na pytanie o wiek użytkownika, bez ujawniania pełnego dokumentu tożsamości. Rozwiązanie ma współgrać z europejskimi portfelami tożsamości cyfrowej, które państwa członkowskie mają wdrożyć do końca 2026 r.. Ursula von der Leyen ujęła polityczną stawkę ostro: nie chodzi o to, czy dzieci mogą korzystać z mediów społecznościowych, lecz o to, „czy media społecznościowe mogą mieć dostęp do naszych dzieci” (Euronews).

W Europie szybciej dojrzewa zgoda co do limitów wieku niż co do narzędzi egzekwowania. Niemiecka minister ds. rodziny Karin Prien popiera 13 lat jako możliwy wspólny próg (Tagesschau). We Włoszech krąży kilka projektów ustaw, ale żaden nie został uchwalony (Fanpage). Irlandia, gdzie swoje europejskie siedziby ma większość największych platform, rozważa jeszcze ostrzejszą granicę 16 lat (Irish Times). Polityczna wola jest już widoczna. Technicznej odpowiedzi nadal brakuje.

Od drzwi do środka pokoju

Australijskie doświadczenie pokazuje, co może wydarzyć się dalej. Trzy miesiące po wejściu w życie tamtejszego zakazu dla osób poniżej 16 lat badanie wykazało, że 85% ankietowanych nieletnich nadal korzystało z objętych nim platform, używając fałszywych kont i trybu prywatnego (Chronicle). To nie znaczy, że zakazy są bez sensu. Mogą zmniejszać łączny czas spędzany przed ekranem, dawać rodzicom jasną normę prawną i zmuszać platformy do przebudowy procesu zakładania kont. Odpada jednak wyobrażenie, że dzieciństwo da się szczelnie odgrodzić cyfrowym płotem.

Praktyczny spór przesuwa się więc z samej bramki wiekowej na konstrukcję produktu. Akt o usługach cyfrowych już pozwala Brukseli badać, czy duże platformy wystarczająco chronią nieletnich, a wstępne ustalenia wskazują, że Facebook i Instagram należące do Mety nie zapobiegały skutecznie zakładaniu kont przez dzieci poniżej 13 lat. Włoska organizacja konsumencka Moige pozywa Metę i TikToka nie tylko za niewystarczającą kontrolę wieku, lecz także za mechanizmy uzależniające, takie jak nieskończone przewijanie treści (Orizzonte Insegnanti). Weryfikacja wieku rozstrzyga, kto wchodzi. Projekt platformy decyduje, co dzieje się później.

Wrzesień pokaże, czy platformy potraktują francuską ustawę jako formalny obowiązek zgodności, czy jako realne ograniczenie projektowe. Pokolenie, które dorastało na publikowaniu selfie, wychowuje dziś dzieci dorastające w strumieniu algorytmicznie dobieranych treści. Napisanie ustawy okazało się prostsze niż zbudowanie zamka, który działa, a jednocześnie nie zamienia telefonu każdego dziecka w punkt kontroli tożsamości.