Francja płaci za dług więcej niż Grecja

Szesnaście lat po kryzysie, który niemal rozsadził strefę euro, Grecja ma nadwyżkę budżetową. Francja, druga gospodarka eurolandu, ogłosiła właśnie cięcia wydatków mniejsze niż roczny wzrost własnych kosztów obsługi długu. Rentowność greckich obligacji 10-letnich wynosi ok. 3,40%, francuskich 3,68% (Bank of Greece, Trading Economics). Porządek fiskalny, który przez pokolenie definiował strefę euro, odwrócił się.

Kula śnieżna zjada cięcia

Deficyt Francji sięgnął w 2025 r. 152,5 mld EUR, czyli 5,1% PKB (INSEE, Le Monde). Rząd zapowiedział 6 mld EUR oszczędności. W tym samym czasie rachunek odsetkowy wzrósł jednak o 9 mld EUR w rok i ma wynieść 74 mld EUR w 2026 r. (Kero.media). Same cięcia nie wystarczają więc nawet na pokrycie wzrostu kosztów obsługi długu.

Francja pożycza, by płacić odsetki od pieniędzy, które pożyczyła wcześniej. W 2026 r. odsetki pochłoną prawie połowę całego deficytu (INSEE). Rachunek jest już wyższy niż budżet obronny i oznacza ok. 949 EUR rocznie na obywatela przekazywane posiadaczom obligacji (Le Français Moyen).

Według MFW Francja potrzebuje ok. 20-25 mld EUR rocznie dostosowania strukturalnego do 2029 r., czyli trwałych cięć wydatków albo podwyżek podatków, a nie jednorazowych oszczędności (IMF). Ogłoszone 6 mld EUR pokrywa mniej więcej jedną czwartą tej potrzeby. Niezależna francuska rada fiskalna uznała ramy rządowego planu za „spójne”, ale wskazała, że brakuje w nich konkretów dotyczących realnych oszczędności (Affiches-Moniteur).

Poświęcony przyszły wzrost

Cięcia uderzają w inwestycje. Finansowanie badań, które miało wzrosnąć o 400 mln EUR, zostało zamiast tego obniżone o 324 mln EUR (Le Monde). Fundusz strategii przemysłowej France 2030 stracił 400 mln EUR. Programy zielonej transformacji zmniejszono o 275 mln EUR. Kolejne 400 mln EUR zabrano z finansowania praktyk i kształcenia zawodowego (Capital).

Emerytury i ochrona zdrowia pozostają poza zasięgiem cięć. Francja wydaje na ochronę socjalną 34% PKB, o 4,5 pkt proc. więcej niż średnia strefy euro (Banque de France). MFW ocenia zarazem, że podwyżki podatków nie są realną drogą wyjścia: dochody publiczne przekraczają już 51% PKB (OECD). Skoro bieżące transfery i płatności dla wierzycieli są chronione, ciężar korekty spada na badania, szkolenia i zieloną infrastrukturę.

Przestawiona mapa fiskalna Europy

3 czerwca Grecja wyszła z unijnego nadzoru nad nierównowagami makroekonomicznymi z nadwyżką 1,7% PKB (European Commission, via Lifo). Francja i Niemcy są natomiast objęte procedurą nadmiernego deficytu, czyli formalnym trybem UE wobec państw przekraczających limit deficytu 3% PKB. Procedurą objęto już dziesięć państw członkowskich, najwięcej od czasu kryzysu zadłużeniowego. Włochy spodziewają się wyjścia z niej jesienią, przy deficycie spadającym do 2,9% (ADNKronos).

Niemcy unikają sankcji dzięki nowej klauzuli wyłączającej wydatki obronne z kalkulacji deficytu; po tej korekcie ich wskaźnik spada do 2,9% (n-tv). Francja nie może skorzystać z tego mechanizmu w ten sam sposób, bo jej deficyt jest zbyt duży, by dało się go wyjaśnić samą obronnością (European Parliament). Rynek obligacji już to wycenia. We wrześniu 2025 r. rentowności francuskich obligacji 10-letnich na krótko przekroczyły włoskie po raz pierwszy od powstania euro (Flossbach von Storch).

Dryf ku 2027 r.

Wybory prezydenckie w kwietniu 2027 r. sprawiają, że głęboka korekta fiskalna jest politycznie niemal niewykonalna. Żaden z głównych kandydatów nie proponuje cięć w skali, którą MFW uznaje za konieczną (Connexion France). Żadne państwo UE nie zostało dotąd ukarane finansowo w ramach procedury nadmiernego deficytu (Council of the EU). Holenderski parlament w maju stosunkiem głosów 122 do 27 potwierdził, że Niderlandy „nie gwarantują długów krajowych innych państw” (Tweede Kamer), zamykając drogę do wspólnego zadłużania jako zbiorowej ucieczki z problemu.

W pesymistycznym scenariuszu KE deficyt Francji wyniesie w 2027 r. 5,7% (Boursorama). Gdyby spready, czyli różnica między kosztem pożyczania Francji i Niemiec, gwałtownie wzrosły, EBC mógłby uruchomić Transmission Protection Instrument, zabezpieczenie mające powstrzymywać panikę na rynku obligacji przed rozlaniem się po strefie euro. Warunkiem jest jednak realizowanie unijnych zaleceń fiskalnych. Reguły strefy euro pisano z myślą o krajach takich jak Grecja. Grecja dziś ich przestrzega. Państwo, które współtworzyło ten porządek, ma z tym coraz większy problem.