Francja zamraża wydatki bez wyliczeń

Francuski rząd chce odzyskać kontrolę nad finansami publicznymi, ale na razie wskazał jedynie kierunek. 14 września premier Sébastien Lecornu polecił ministrom utrzymać wydatki państwa w 2027 r. na niezmienionym poziomie nominalnym, wyłączając z tego ograniczenia obronność. Decyzja oznacza ponowne otwarcie lettres-plafonds, czyli wstępnych limitów, według których resorty przygotowują swoje projekty budżetów, i podporządkowuje planowanie rządu konsolidacji fiskalnej (Le Monde). Polityczny sygnał jest czytelny, lecz nie stoją za nim jeszcze wyliczenia. Nie wiadomo, jaką pulę wydatków obejmuje zamrożenie, względem jakiej bazy zostanie obliczone ani jakie posunięcia miałby zaakceptować parlament. Dlatego na podstawie samego pisma nie można przypisać rządowi żadnej konkretnej redukcji deficytu.

Instrukcja do prac nad budżetem, nie budżet

Lettre-plafond jest narzędziem rządu, a nie aktem prawnym. Francuska Dyrekcja Budżetu określa je jako jeden z etapów przygotowania projektu ustawy finansowej, poprzedzający zgodę parlamentu (Budget Directorate). Ostateczny budżet musi przyjąć parlament zgodnie z ustawą organiczną regulującą przygotowanie i uchwalanie ustaw finansowych (LOLF). Rząd nie opublikował dotąd ani nowych limitów dla poszczególnych resortów, ani łącznej kwoty, ani podpisanego załącznika. Wiadomo jedynie, że wydatki mają pozostać nominalnie bez zmian. Nie wiadomo, na jakim poziomie.

Zakres decyzji jest przy tym węższy, niż mogłoby sugerować pojęcie „wydatków państwa”. Budżet centralny finansuje wynagrodzenia w ministerstwach, zamówienia publiczne, inwestycje i dotacje. Większość emerytur, świadczeń zdrowotnych i rodzinnych znajduje się jednak w osobnej ustawie o finansowaniu zabezpieczenia społecznego, podlegającej odrębnym przepisom organicznym (LOFSS). Samorządy również uchwalają własne budżety. Zamrożenie puli resortowej nie obejmuje więc bezpośrednio tych wydatków, choć może przenieść na nie część presji. Jeżeli dotacje z budżetu centralnego dla władz lokalnych lub transfery do systemu zabezpieczenia społecznego nie nadążają za wzrostem cen, ciężar oszczędności przesuwa się na niższe szczeble.

Polecenie ograniczenia wydatków resortów nie obniży też kosztów obsługi długu. Agence France Trésor oszacowała państwowy rachunek odsetkowy w 2026 r. na 59,3 mld EUR (AFT). O jego wysokości decydują warunki rynkowe, a nie ministrowie.

Kto zapłaci za zamrożenie wydatków

Przy inflacji utrzymującej się w pobliżu obecnego poziomu nominalne zamrożenie oznacza realny spadek siły nabywczej resortów. Wspólny limit nie przesądza jednak, że każdy z nich i każdy program zostaną potraktowane jednakowo. Jedne pozycje mogą zostać ograniczone mocniej, inne otrzymać dodatkowe środki. Dopóki rząd nie przedstawi podziału między ministerstwa, nie da się policzyć oszczędności w euro.

Jedyną dużą i podaną dotąd do publicznej wiadomości kwotą jest planowane 6 mld EUR obciążenia emerytów. Rząd rozważa wolniejszą waloryzację świadczeń albo zmianę przysługującej im ulgi w podatku dochodowym (LCP). To rozwiązanie należy jednak do ustawy o finansowaniu zabezpieczenia społecznego, a nie do zamrożenia wydatków ministerstw. Między tymi 6 mld EUR a około 30 mld EUR wszystkich działań budżetowych przygotowywanych przez rząd wciąż pozostaje przestrzeń wypełniona wariantami, nie decyzjami (To Brief).

Skutki oszczędności jako pierwsi odczują wykonawcy zamówień publicznych, organizacje zależne od dotacji i służby lokalne, jeśli przeznaczone dla nich środki nie będą rosły wraz z cenami. Około 2,5 mln francuskich urzędników państwowych może spodziewać się mniejszej liczby rekrutacji, słabszego wzrostu płac lub pogorszenia dostępności usług. Ostateczny podział kosztów będzie zależał od decyzji poszczególnych resortów (DGAFP). Obrona została wyłączona z zamrożenia, lecz chroni to jej budżet przed cięciami, nie gwarantując dodatkowych pieniędzy.

Rachunek, który nadal się nie domyka

Rynki nie czekają na szczegóły planu Lecornu. Do 10 września różnica między kosztami finansowania długu Francji i Niemiec wzrosła do około 94 punktów bazowych, czyli 0,94 pkt proc., osiągając najwyższy poziom od 2012 r. (Banque de France market data, Le Monde). Wzrost nastąpił przed wysłaniem instrukcji do ministrów. Jest więc miarą szerszego kryzysu wiarygodności francuskich finansów, a nie oceną tego konkretnego posunięcia.

Według najnowszej prognozy Komisji Europejskiej, zakładającej brak nowych działań, w 2027 r. francuski deficyt wyniesie 5,7% PKB, a dług publiczny 120,2% PKB (European Commission). Nawet pełna poprawa salda o 30 mld EUR nie sprowadziłaby deficytu na ścieżkę wymaganą przez unijne reguły fiskalne. Cour des comptes, francuski odpowiednik najwyższej izby kontroli, szacuje, że stabilizacja długu wymagałaby deficytu w pobliżu 2,8% PKB (Cour des comptes). Różnica między 5,7% a 2,8% pokazuje skalę problemu. Zbyt szybkie zacieśnienie fiskalne również niesie jednak koszty: skoro INSEE prognozuje na 2026 r. wzrost gospodarczy zaledwie o 0,4% (INSEE), nieprecyzyjne cięcia zmniejszyłyby dochody ludności, zyski przedsiębiorstw i konsumpcję, a tym samym także wpływy podatkowe potrzebne do ograniczenia deficytu.

Instrukcja Lecornu odpowiada na rzeczywisty problem z wiarygodnością francuskiej polityki fiskalnej. Jej odbudowa wymaga jednak uchwalonego planu wieloletniego, którego koszty oceni niezależna instytucja fiskalna i który uzyska większość w parlamencie. Przy rozdrobnionym składzie Assemblée nationale niemal każdy zapis może zostać zablokowany lub złagodzony. Dopóki rząd nie ujawni podstawy obliczeń i konkretnych działań, Francja będzie miała zapowiedziany kierunek, ale bez wyznaczonej trasy i celu.