Francji brakuje 24 mld EUR oszczędności

Aby deficyt nie wzrósł w 2027 r., Francja musi znaleźć około 30 mld EUR oszczędności (Bloomberg). Tymczasem na dwa tygodnie przed terminem przedstawienia projektów ustaw budżetowych rząd wskazał tylko jedno duże i policzone rozwiązanie: zmianę zasad dotyczących emerytur, która ma przynieść około 6 mld EUR (Le Monde). Dla pozostałych 24 mld EUR nie opublikowano listy konkretnych działań. Tyle dzieli więc polityczny cel od oszczędności, którym można już przypisać określony mechanizm (Ministerstwo Budżetu).

Kwotę 30 mld EUR wyliczono względem ruchomego punktu odniesienia

Nie chodzi o zmniejszenie dzisiejszych wydatków Francji o 30 mld EUR. Kwotę tę obliczono względem scenariusza, w którym w 2027 r. rząd nie podejmuje żadnych nowych działań. Emerytury rosną wraz z cenami, starzenie się ludności podnosi koszty ochrony zdrowia, a zobowiązania obronne wymagają kolejnych nakładów. Według majowej prognozy Komisji Europejskiej przy braku zmian deficyt wzrósłby z około 5,1% PKB w 2026 r. do 5,7% w 2027 r..

Premier Sébastien Lecornu przyznał, że wydatki w ujęciu nominalnym nadal będą rosły; rząd chce jedynie, by zwiększały się wolniej niż ceny. Nawet pełna realizacja pakietu obniżyłaby deficyt tylko do około 4,75% PKB, podczas gdy uzgodniona z UE ścieżka redukcji zakłada poziom około 4% (Komisja Europejska). Francuski trybunał obrachunkowy Cour des comptes szacuje, że do ustabilizowania relacji długu publicznego do PKB potrzebny byłby deficyt bliski 2,8%. Całe 30 mld EUR nie pokryłoby nawet połowy drogi dzielącej Francję od tego poziomu.

Skutki nie ograniczają się do Francji. Różnica między rentownością francuskich i niemieckich obligacji wzrosła do około 0,94 pkt proc., osiągając najwyższy poziom od 2012 r. Jeżeli inwestorzy tracą zaufanie do planów budżetowych dużego państwa strefy euro, żądają wyższego oprocentowania jego długu. Taka przecena może podnieść koszty finansowania również innych mocno zadłużonych państw UE, których obligacje wycenia się względem tych samych instrumentów odniesienia.

Jedyny widoczny rachunek wystawiono emerytom

Minister budżetu David Amiel ocenił, że podniesienie emerytur zgodnie ze wzrostem cen kosztowałoby w 2027 r. ponad 6 mld EUR. Rząd rozważa dwa warianty. Pierwszy zakłada zamrożenie świadczeń lub ich waloryzację poniżej inflacji oraz ograniczenie 10-procentowego odliczenia od opodatkowanego dochodu emerytalnego. W drugim emerytury zostałyby zwaloryzowane w pełni, ale odliczenie zniknęłoby całkowicie (LCP, TF1-LCI).

Dla podziału kosztów wybór ma zasadnicze znaczenie. Waloryzacja poniżej inflacji w takim samym stopniu uszczupla siłę nabywczą każdego emeryta objętego zmianą. Likwidacja odliczenia podatkowego obciąża głównie osoby o dochodach wystarczających do zapłaty podatku dochodowego, oszczędzając najuboższych. Do 14 września rząd nie wybrał żadnego z tych rozwiązań.

Poza emeryturami konkretów szybko ubywa. Opublikowane limity wydatków przewidują wzrost budżetu obronnego o 6,4 mld EUR oraz podwyżki dla kilku chronionych resortów, przy jednoczesnych cięciach środków na pracę, rolnictwo i zdrowie (Ministerstwo Budżetu). Wśród rozważanych działań pojawiły się przedłużenie dodatkowego podatku od zysków dużych przedsiębiorstw oraz reforma rachunków szkoleniowych warta 300 mln EUR. Jednocześnie minister gospodarki Roland Lescure bronił proponowanych zmian progów podatkowych i ulg dla firm, które zmniejszyłyby dochody państwa, jeszcze bardziej zawężając pole do domknięcia budżetu.

Arytmetyka parlamentarna jest trudniejsza niż budżetowa

Marine Le Pen zapowiedziała, że Zjednoczenie Narodowe odrzuci podwyżki podatków i społeczną niesprawiedliwość wymierzoną w pracującą Francję. Rzecznik partii do spraw finansów uznał natomiast ochronę siły nabywczej emerytów za wyraźną czerwoną linię. Oznacza to sprzeciw wobec jedynej oszczędności, którą rząd zdołał dotąd policzyć.

Lecornu może sięgnąć po art. 49 ust. 3 konstytucji i przeprowadzić budżet bez głosowania. Ustawa zostaje wówczas uznana za przyjętą, chyba że przeciwnicy rządu zgromadzą 289 deputowanych potrzebnych do uchwalenia wotum nieufności. Przy pracach nad budżetem na 2026 r. premier zastosował ten tryb trzykrotnie i utrzymał rząd. W grudniu 2024 r. ten sam manewr Michela Barniera zakończył się jednak upadkiem jego gabinetu.

Projekty ustaw o finansach państwa i ubezpieczeń społecznych mają zostać przedstawione 30 września. Żadna niezależna instytucja nie oceniła ich dotąd liczbowo, ponieważ gotowego pakietu wciąż nie ma. MFW zaleca coroczne dostosowanie fiskalne w skali zbliżonej do francuskiego celu 30 mld EUR. Zgodność celu z rekomendacją MFW nie zastępuje jednak budżetu. Francja zmierza do parlamentu z nieprzypisanymi do żadnych działań 24 mld EUR oraz propozycją emerytalną, której odrzucenie zapowiedziała już część opozycji.