Francja tnie wydatki, dług rośnie

Projekt budżetu Francji na 2027 r. zakłada spadek rocznego deficytu z 5,4% do 5,0% PKB. Dług publiczny miałby jednak wzrosnąć ze 119,3% do rekordowych 121,7% PKB (Les Echos Investir, Le Monde). Niższy deficyt wciąż pozostaje deficytem: Francja nadal zwiększa zadłużenie, tylko wolniej. Gospodarka nie rośnie przy tym na tyle szybko, by ten dług wchłonąć.

Dlaczego mniejsze pożyczki nadal oznaczają większe zadłużenie

Relacja długu publicznego do PKB może spadać mimo nowych pożyczek, jeśli gospodarka rośnie szybciej niż zasób długu. W lipcu pokazała to Hiszpania: jej zadłużenie nominalnie wzrosło, ale wzrost nominalny, uwzględniający także wzrost cen, był na tyle silny, że wskaźnik spadł poniżej 100% PKB (Banco de España, El País).

Francja znajduje się w odwrotnej sytuacji. Cour des comptes, instytucja kontrolująca rachunki państwa, wyliczyła, że przy długu sięgającym już niemal 119% PKB Francja musiałaby obniżyć deficyt do około 2,8%, aby zatrzymać wzrost tej relacji (Cour des comptes). Rządowy cel na 2027 r. — 5,0% — jest niemal dwukrotnie wyższy od tego poziomu.

Rosnące koszty odsetek dodatkowo utrudniają zamknięcie tej luki. Gdy zapadają obligacje wyemitowane przy niskich stopach, Francja zastępuje je papierami oprocentowanymi wyżej. Według Tagesschau w pierwszej połowie 2026 r. wydatki na odsetki wyniosły 34,5 mld EUR, czyli niemal 20% więcej niż rok wcześniej. Jak podaje Public Sénat, około 10 mld EUR poprawy wyniku budżetowego zakładanej przez rząd na 2027 r. pochłoną wyższe koszty obsługi długu, czyli płatności dla wierzycieli państwa.

Dlaczego 54 mld EUR nie oznacza 54 mld EUR cięć

Rząd twierdzi, że uzyska 54 mld EUR oszczędności. Ta kwota pokazuje poprawę wyniku względem scenariusza, w którym państwo nie podejmuje działań, a deficyt rośnie w kierunku 6,5% PKB (European Commission). To rzeczywisty wysiłek fiskalny, ale nie lista konkretnych cięć o łącznej wartości 54 mld EUR. We wcześniejszej wersji planu mowa była o około 30 mld EUR; wzrost głównej kwoty wynikał w dużej mierze z pogorszenia scenariusza bazowego zakładającego brak działań.

Rząd nie opublikował pełnego zestawienia, które pokazywałoby, jak wskazane działania składają się na 54 mld EUR. Z dostępnych informacji wynika, że koszty zostaną rozłożone nierówno.

Emeryci mieliby zostać objęci zamrożeniem świadczeń albo ograniczeniem ulgi podatkowej, co miałoby przynieść około 6 mld EUR (LCP). Wynagrodzenia pracowników administracji publicznej zostałyby zamrożone, dając około 2 mld EUR oszczędności. Przy prognozowanej przez Bercy, francuskie ministerstwo finansów, inflacji na poziomie 1,8% w 2027 r. (French Economy Ministry) oznaczałoby to realny spadek płac.

Duże przedsiębiorstwa zapłaciłyby natomiast mniej niż obecnie. Tymczasowa dopłata do podatku od osób prawnych przynosi dziś 8 mld EUR rocznie. Budżet utrzymałby ją, ale obniżył wpływy do około 5 mld EUR (French Budget Ministry). Oficjalnie jest to oszczędność w porównaniu z wariantem pełnego wygaśnięcia podatku. W praktyce firmy zyskałyby 3 mld EUR względem obecnych zasad. Dodatkowe 6,4 mld EUR wydatków na obronność częściowo zmniejsza efekt zacieśnienia fiskalnego w innych obszarach.

Wskazane działania nie składają się na 54 mld EUR. Różnica między nazwanymi pozycjami a kwotą podawaną przez rząd nie została publicznie wyjaśniona.

Co może, a czego nie może rozstrzygnąć niezależna rada fiskalna

Rząd przekazał projekt budżetu Haut Conseil des finances publiques (HCFP), francuskiej niezależnej radzie fiskalnej, która ocenia realność założeń dotyczących wzrostu gospodarczego i dochodów budżetowych (HCFP). Do 19 września rada nie opublikowała opinii.

Nawet pozytywna ocena HCFP nie dowodziłaby, że budżet zadziała. Rada weryfikuje prognozy, a nie przepisy. O przyjęciu ustawy zdecyduje parlament, w którym żadna partia nie ma większości. Rząd może wykorzystać art. 49.3 konstytucji i przeforsować budżet bez głosowania, ale grozi to wnioskiem o wotum nieufności.

Od lipca 2024 r. Francja jest objęta unijną procedurą nadmiernego deficytu, czyli formalnym mechanizmem zobowiązującym państwo do ograniczenia nadmiernego zadłużenia. Do 2029 r. musi obniżyć deficyt poniżej 3% PKB (Council of the EU). W poprzednim planie rząd zakładał, że dług osiągnie szczyt na poziomie 118,7% PKB w 2027 r. Nowa prognoza 121,7% oznacza, że tamta ścieżka jest już nieaktualna (European Commission).

Nawet pełne wdrożenie wszystkich działań budżetowych nie zatrzymałoby wzrostu długu. Parlament rozstrzyga więc, kto zapłaci za wolniejsze pogarszanie się sytuacji, podczas gdy rząd nadal nie przedstawił pełnego rozliczenia korekty wartej 54 mld EUR.