Francja dokłada €36bn do zbrojeń

Francuska polityka potrafi być dziś skrajnie podzielona, ale w sprawie zbrojeń granice partyjne wyraźnie się przesunęły. Zgromadzenie Narodowe zatwierdziło 19 maja dodatkowe 36 mld EUR wydatków wojskowych, podnosząc plan inwestycji obronnych do 2030 r. do 436 mld EUR (Le Monde, Al-Monitor). Za ustawą głosowało 440 deputowanych, przeciw było 122. Sprzeciw zgłosiły tylko skrajnie lewicowa La France Insoumise i Zieloni.

To największa od dekad korekta francuskiego budżetu wojskowego w górę. Paradoks polega na tym, że jedyne państwo UE z bronią jądrową nie może skorzystać z instrumentu fiskalnego, po który sięgnęło już 17 innych państw członkowskich, by finansować własne dozbrojenie.

Amunicja, nie nowe platformy

Dodatkowe 36 mld EUR nie oznacza budowy nowej struktury sił zbrojnych. Największe pozycje to 8,5 mld EUR na amunicję oraz 8,4 mld EUR łącznie na drony i systemy zdalnie pilotowane. Kolejne środki trafią na satelity wczesnego ostrzegania (3,9 mld EUR) i pociski przechwytujące obrony powietrznej produkowane wspólnie z Włochami (1,6 mld EUR) (Al-Monitor).

To lekcje z Ukrainy zapisane w języku budżetu. Po trzech latach wojny, która opróżniała europejskie magazyny, Paryż finansuje przede wszystkim to, co na froncie zużywa się najszybciej. Żaden z najdroższych programów nie został przyspieszony: nie ma nowych zamówień na myśliwce Rafale, dodatkowych fregat ani większego wsparcia dla francusko-niemieckiego samolotu bojowego szóstej generacji.

Przedstawiciele przemysłu obronnego opisują korektę jako dofinansowanie „formatu przegłosowanego w 2023 r., który był niedoszacowany”, a nie realne rozszerzenie ambicji (Forces Opérations). Około 90% wydatków pozostaje przy francuskich firmach, co daje Francji najwyższy w Europie udział krajowych zamówień obronnych (Defense News).

Klauzula, z której Francja nie może skorzystać

Reforma unijnych reguł fiskalnych z 2024 r. wprowadziła obronną klauzulę wyjścia. Pozwala ona wyłączyć z kalkulacji deficytu dodatkowe wydatki wojskowe do 1,5% PKB. Aktywowało ją 17 państw członkowskich (Epicenter Network, Brussels Signal). Francja tego nie zrobiła, bo nie ma takiej możliwości.

Od lipca 2024 r. Paryż znajduje się w procedurze nadmiernego deficytu, czyli formalnym postępowaniu UE uruchamianym wobec państw, których deficyt przekracza 3% PKB. Francuski deficyt wynosi 5,1%. Klauzula chroni przed otwarciem nowej procedury z powodu wydatków obronnych, ale nie znosi już istniejącej. Art. 8 rozporządzenia UE 2024/1264 wymaga od Francji zejścia poniżej 3% do 2029 r., niezależnie od tego, ile wyda na pociski i satelity.

Ta asymetria dobrze pokazuje napięcie w całej UE. Niemcy zreformowały konstytucyjny hamulec zadłużenia i aktywowały klauzulę. W 2026 r. wydały na obronę 108 mld EUR, niemal dwa razy więcej niż Francja z budżetem 57 mld EUR. Polska jako pierwsza podpisała umowę na pożyczki obronne z instrumentu SAFE, nowego unijnego mechanizmu wspólnego finansowania wydatków wojskowych, o wartości 43,7 mld EUR, i przeznacza na wojsko 4,5% PKB. Największą przestrzeń fiskalną do dozbrojenia mają więc nie te państwa, które utrzymują europejskie odstraszanie jądrowe.

Presję na Paryż zwiększa koszt długu. Rentowności francuskich obligacji dziesięcioletnich osiągnęły w maju najwyższy poziom od 2009 r. Planowany koszt obsługi długu w 2026 r., 74 mld EUR, już przewyższa budżet obronny. Francja pożycza więc jednocześnie na obsługę zadłużenia i na dozbrojenie.

Reguły pod presją

Szerokość poparcia dla ustawy była nietypowa: do obozu rządzącego dołączyły zarówno Zjednoczenie Narodowe, jak i socjaliści. To jedno z najszerszych ponadpartyjnych porozumień w sprawach obronnych od lat. Ustawa przeszła jednak bez nowych źródeł dochodów, opierając się na miliardowych cięciach w innych resortach. Sprzeciw lewicy nie dotyczył wyłącznie pieniędzy. Deputowani ostrzegali, że projekt daje władzy wykonawczej nieprecyzyjnie opisane kompetencje do obchodzenia przepisów środowiskowych i planistycznych w sytuacjach kryzysowych związanych z bezpieczeństwem.

Emmanuel Macron popiera odrębne traktowanie deficytu wynikającego z wydatków obronnych. Giorgia Meloni groziła wyjściem Włoch z programu pożyczek SAFE, jeśli klauzula wyjścia nie obejmie także kosztów energii. Problem w tym, że około połowa państw korzystających z obronnej klauzuli przeznacza uwolnioną przestrzeń fiskalną na wydatki niezwiązane z obronnością. To podważa wiarygodność mechanizmu dokładnie wtedy, gdy rośnie presja, by go rozszerzyć.

Ustawa trafi do francuskiego Senatu 2 czerwca. Arytmetyka parlamentarna jest już przesądzona. Budżetowa pozostaje otwarta.