Freyja obiecuje €1 Million bez przechwytu

Europejska obrona przeciwrakietowa od lat ma ten sam problem: zagrożenie rośnie szybciej niż liczba dostępnych rakiet przechwytujących. Dlatego projekt Freyja brzmi politycznie atrakcyjnie. Dziesięć rządów i ukraińska firma rakietowa chcą zbudować tańszą osłonę przed pociskami balistycznymi. Koalicja istnieje, partnerzy przemysłowi są znani, a cena ma zejść poniżej 1 mln EUR za interceptor.

Brakuje jednak elementu, który w systemach obrony powietrznej waży więcej niż deklaracje: udanego przechwycenia celu balistycznego w pełnej konfiguracji. Dotąd nie pokazano testu, w którym rakieta, radar, głowica naprowadzająca i centrum dowodzenia zadziałałyby razem jako jeden system.

Ukraińska Fire Point, producent interceptora FP-7X, poinformowała Reutersa na początku sierpnia, że podpisała umowy z ponad tuzinem europejskich firm obronnych (Boursorama/Reuters). Szefowa spółki Iryna Terekh nazwała obecny etap najtrudniejszym: trzeba sprawić, by ukraińska rakieta współpracowała z europejskimi radarami, głowicami naprowadzającymi i systemami dowodzenia (Defense News).

Polityczną osłonę projekt dostał 13 lipca w Paryżu. Ukraina, Dania, Francja, Niemcy, Włochy, Holandia, Norwegia, Hiszpania, Szwecja i Wielka Brytania powołały tam Zintegrowaną Koalicję Obrony Przed Pociskami Balistycznymi (President of Ukraine, Forces News). Lista państw jest szeroka. Faktyczny zakres prac pozostaje dużo węższy.

Trzy firmy kontrolują wąskie gardła

Ukraina odpowiada za rakietę i wyrzutnię. Europejscy partnerzy mają dostarczyć to, co zamienia pocisk w system obrony: radary, głowice naprowadzające, sensory oraz oprogramowanie łączące je w jedną architekturę (Censor.NET). Największy ciężar, przynajmniej w znanej części programu, spoczywa na trzech firmach.

Niemiecki Hensoldt zgodził się zintegrować radar TRML-4D. Prezes Oliver Dörre przyznał, że projekt ma polityczny impet, ale rozmowy o przychodach uznał za przedwczesne (defence-industry.eu). Norweski Kongsberg buduje centrum dowodzenia, czyli miejsce, w którym dane radarowe mają zostać przełożone na decyzję o odpaleniu rakiety (RBC Ukraine). Z niemiecką Diehl Defence łączone są prace nad głowicą naprowadzającą i systemem kierowania. Plany produkcyjne Fire Point zależą od tego, czy niemieckie głowice na podczerwień trafią na ukraińską linię montażową (TVP World, Interfax-Ukraine).

Fire Point twierdzi, że przeprowadziła co najmniej pięć testów interceptora. Dostępne informacje wskazują jednak na próby samej rakiety lub podsystemów, a nie na pełnoskalowe przechwycenie celu balistycznego przez cały system (English NV).

Państwa frontowe patrzą, ale nie kupują

Najbardziej narażone na rosyjskie rakiety państwa traktują Freyję przede wszystkim jako projekt dla Ukrainy, nie jako własną ścieżkę zakupową. W Polsce debata koncentruje się na pogłębianiu współpracy wokół systemu Patriot ze Stanami Zjednoczonymi i Ukrainą, a nie na wejściu do łańcucha dostaw Freyji (Rzeczpospolita, Militarnyi). Podobnie ujmuje to Rumunia: Freyja może być użyteczna dla Kijowa, ale własna obrona powietrzna Bukaresztu pozostaje związana z Patriotem (Digi24).

Większość z dziesięciu rządów daje więc projektowi polityczne poparcie. Realne zobowiązanie przemysłowe leży po stronie kilku firm z trzech państw.

Sekwencja, która jeszcze się nie zaczęła

Fire Point celuje w pierwsze przechwycenie celu balistycznego około połowy 2027 r. Taki test pokazałby, że koncepcja może zadziałać przynajmniej raz. Nie oznaczałby jeszcze, że Freyja stała się operacyjną warstwą obrony (Defense News, Battle Policy).

Docelowy koszt ma wynosić poniżej 1 mln EUR za rakietę przechwytującą, czyli mniej więcej jedną czwartą do jednej szóstej ceny pocisku do Patriota. Taka kalkulacja opiera się jednak na produkcji seryjnej, a nie na parametrach już potwierdzonych w testach (Army Recognition, Boursorama/Reuters).

Ambicja produkcji 2 000 interceptorów rocznie zależy od importowanych niemieckich głowic naprowadzających. Zanim Freyja stanie się problemem fabrycznym, będzie więc problemem licencji eksportowych i odporności łańcucha dostaw (Tiscali). Sama Terekh przyznała, że Fire Point próbuje skompresować do kilku lat program, który zwykle zajmuje dekady.

Najnowsza wypłata środków obronnych przez Komisję Europejską wpisuje się w tę samą logikę: budować zdolności produkcyjne, zamiast opróżniać zachodnie magazyny (European Commission). Wiarygodność Freyji zależy jednak od sekwencji, której jeszcze nie uruchomiono: przechwycenia na żywo, powtarzalnych testów, podpisanych zamówień produkcyjnych i dostaw części w dużej skali. Dopóki Fire Point i europejscy partnerzy nie pokażą całego tego łańcucha, Freyja pozostaje projektem integracyjnym, a nie warstwą obrony. Po stronie technicznej odpowiedzi muszą dać Hensoldt, Kongsberg i Diehl. Po stronie politycznej: dziesięć rządów, które podpisały się pod projektem, ale jeszcze nie przesądziły o pieniądzach, licencjach eksportowych i wiążących zamówieniach.