Zamrożone środki UE powiększają deficyt Węgier

Deficyt budżetowy Węgier, czyli różnica między dochodami państwa a jego wydatkami, ma w tym roku sięgnąć 7,5% PKB. Tak wynika z ustaleń Portfolio, które powołuje się na ocenę węgierskiego ministerstwa finansów. Bez działań korygujących deficyt wzrósłby do 8,3% PKB. W obu wariantach jest to ponad dwa razy więcej niż unijny limit 3%.

Nie stoi za tym nagłe załamanie gospodarcze, lecz polityczny spór, który powoli zamienia się w koszt budżetowy. Budapeszt zakładał, że część wydatków zostanie zwrócona z unijnego Funduszu Odbudowy. Pieniądze pozostają jednak zablokowane, bo rząd Viktora Orbána nie spełnił warunków Brukseli dotyczących praworządności. Węgry nadal finansują więc projekty zaplanowane jako unijne, ale rachunek pokrywają własnym długiem.

Jak zablokowane refundacje stają się długiem

Unijny Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, czyli RRF, działa według prostej zasady: państwo najpierw wydaje pieniądze, a KE wypłaca refundację dopiero wtedy, gdy potwierdzi wykonanie uzgodnionych reform (Komisja Europejska, rozporządzenie 2021/241).

W przypadku Węgier ten mechanizm utknął. KE postawiła 27 warunków dotyczących niezależności sądów, walki z korupcją i reformy zamówień publicznych, zanim wypłaci jakiekolwiek środki z RRF (Komisja). Osobno Rada UE zamroziła 6,3 mld EUR, czyli 55% zobowiązań w trzech programach spójności, korzystając z mechanizmu ochrony unijnego budżetu (Rada UE).

Skutki widać w dwóch liczbach. Według Portfolio, które cytuje dane resortu finansów, sam brak dostępu do środków z RRF odpowiada za ok. 1,1 pkt proc. PKB deficytu. Innymi słowy: mniej więcej jedna siódma całego węgierskiego deficytu wynika z tego, że Budapeszt wydał pieniądze, których Bruksela nie chce dziś zrefundować. Jeśli środki ostatecznie napłyną, ministerstwo spodziewa się poprawy salda o ok. 0,5 pkt proc. (Portfolio). Telex/G7 ujął to ostrzej: bez pieniędzy z UE deficyt przekroczyłby 8%.

Gdy państwo utrzymuje wydatki, zanim otrzyma zwrot z UE, lukę trzeba czymś sfinansować. Węgierski skarb państwa emituje więcej długu, sięga po rezerwy albo przerzuca finansowanie przez podmioty państwowe. Spór o reformy sądownictwa nie jest więc abstrakcyjną kłótnią instytucji. Ma cenę w postaci dodatkowego finansowania na rynku.

Kto płaci za spór

Pieniądze nadal trafiają do firm budowlanych, samorządów i wykonawców projektów. Rząd unika widoku inwestycji z unijną tablicą, które nagle stają w miejscu. To krótkoterminowi wygrani obecnego układu.

Koszt ponoszą węgierscy podatnicy. Większy dług oznacza wyższe odsetki, które konkurują w budżecie z wydatkami na usługi publiczne. MNB, czyli węgierski bank centralny, wiąże koszt pożyczania przez państwo z poziomem stóp procentowych w całej gospodarce (MNB). Jeśli rząd musi płacić więcej za sprzedaż obligacji, banki przenoszą tę wycenę także na kredyty dla firm i gospodarstw domowych.

Dodatkowym kanałem presji jest forint. Jeżeli inwestorzy uznają blokadę unijnych refundacji za trwałe ryzyko polityczne, a nie opóźnienie techniczne, będą żądać wyższej premii za pożyczanie Węgrom albo ograniczą zaangażowanie w aktywa denominowane w forintach. EBC wskazuje, że kursy walut reagują zarówno na różnice stóp procentowych między państwami, jak i na zaufanie inwestorów (EBC). Słabszy forint podnosi ceny importu, a przez nie także koszty widoczne w portfelach węgierskich gospodarstw domowych.

Polska pokazuje koszt zwłoki

Najbliższym punktem odniesienia jest Polska. Jej KPO, krajowy plan wydatków z Funduszu Odbudowy, był opóźniony o mniej więcej dwa lata z powodu sporu o praworządność z Brukselą. Do czerwca 2026 r. Polska otrzymała 34,15 mld EUR, czyli ok. 62% swojej alokacji, po poprawie relacji politycznych z KE (Bankier, Strefa Inwestorów). Polski przykład pokazuje, że opóźnienie kosztuje nawet wtedy, gdy pieniądze ostatecznie przychodzą: państwo musi w międzyczasie pożyczać i płacić odsetki od finansowania pomostowego.

Rumuński przypadek pokazuje drugą stronę tego samego problemu, czyli reakcję rynków. Tamtejszy bank centralny ostrzega, że ryzyka dla stabilności finansowej pozostają podwyższone, a Rumunia ma jeden z największych deficytów w UE (Digi24). Inwestorzy obligacyjni już dziś żądają od Bukaresztu wyższej rentowności niż od innych dużych państw Europy Środkowej (Bursa). Węgry ryzykują wejście do tej samej kategorii: państw, w których wiarygodność fiskalna przestaje być sezonowym zmartwieniem, a staje się stałym pytaniem rynku.

Węgierski deficyt nie przenosi się automatycznie na sąsiadów. Inwestorzy porównują jednak dyscyplinę fiskalną w regionie, a państwo, które pożycza, by zasypać lukę możliwą do zamknięcia po spełnieniu warunków prawnych, jest oceniane inaczej niż państwo finansujące inwestycje. Budapeszt musi więc wybrać, czy spełni te warunki, czy dalej będzie płacił za ich omijanie.