Galați przyspiesza rumuńską obronę za €1.5B

Rosyjski dron Geran-2 uderzył 29 maja w blok mieszkalny w rumuńskim Gałaczu, raniąc matkę i jej nastoletniego syna. Był to pierwszy atak na budynek mieszkalny na terytorium NATO od początku pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę. Sekretarz generalny NATO Mark Rutte potępił „lekkomyślne zachowanie Rosji” (Kyiv Independent). Po stronie sojuszniczej niewiele jednak z tego wynikło. Rumunia nie uruchomiła art. 4 NATO, który pozwala państwu członkowskiemu zażądać formalnych konsultacji, gdy czuje się zagrożone. Wybrała kanały dwustronne.

Na wschodniej flance powstaje więc równoległa architektura obrony: kontrakty zbrojeniowe, przyspieszone rozmieszczenia wojsk i partnerstwa przemysłowe. Jej zasadą nie jest jednomyślność 32 członków Sojuszu, lecz gotowość kilku państw do działania szybciej niż struktury wspólne.

Podpisane kontrakty, broń dopiero za lata

Przed upływem terminu 31 maja w programie SAFE, czyli nowym unijnym instrumencie wspólnych wydatków obronnych, Rumunia podpisała kontrakty antydronowe warte niemal 1,5 mld EUR. Obejmują one siedem systemów obrony powietrznej Rheinmetall SKYNEX oraz ponad 400 000 sztuk specjalistycznej amunicji (Capital.ro). Dostawy potrwają od roku do dwóch lat. Do tego czasu Rumunia może podrywać myśliwce do ścigania dronów, ale nie ma naziemnego systemu zdolnego zatrzymać je nad miastami.

Włochy wysłały 3 czerwca cztery Eurofightery Typhoon i około 180 żołnierzy do bazy Mihail Kogălniceanu. Od 15 czerwca ma ruszyć także dwustronna misja szkoleniowa dotycząca zwalczania dronów (NewsUkraine). Oba rozmieszczenia zaplanowano jeszcze przed atakiem w Gałaczu. Uderzenie nadało im polityczny ciężar.

Prezydent Rumunii rozmawiał 4 czerwca z prezydentem Estonii Alarem Karisem o „ścisłej współpracy przy projektach antydronowych” (ERR). Komunikat nie wskazał jednak systemów, harmonogramu ani transferu technologii. Estonia ma sensory wykrywające drony przy granicy, ale nie dysponuje aktywną zdolnością ich zestrzeliwania. Może je zobaczyć. Nie może ich zniszczyć.

Gdzie naprawdę widać tempo

Polska Grupa Zbrojeniowa podpisała z estońską firmą Frankenburg Technologies umowę produkcyjną dotyczącą pocisków antydronowych. Zakładana zdolność to 10 000 sztuk rocznie (Army Recognition). Dla Polski oznacza to rolę centrum masowej produkcji amunicji do zwalczania dronów na wschodniej flance.

Ukraina wysyła wyspecjalizowane zespoły antydronowe bezpośrednio do Rumunii, Łotwy, Litwy i Estonii, przekazując doświadczenia z frontu państwom, które nie mierzyły się dotąd z takim zagrożeniem (Romania Insider). Finlandia, która 15 maja zamknęła lotnisko w Helsinkach na trzy godziny po własnym alarmie dronowym, zatwierdziła 50,2 mln EUR awaryjnego finansowania obrony antydronowej i zwiększyła upoważnienie zakupowe o ponad 1 mld EUR do 2032 r. (Finnish Government).

Dlaczego wspólne struktury nie nadążają

Flagowy unijny dokument w sprawie zwalczania dronów, Action Plan ogłoszony przez przewodniczącą KE Ursulę von der Leyen w Wilnie, jest niewiążącym komunikatem, a nie aktem prawnym. Ramy wykonawcze mają być gotowe dopiero w 2030 r. European Drone Defence Initiative zakłada wstępną zdolność pod koniec 2026 r. i pełną operacyjność do końca 2027 r. (UAV Defence, 2EU Brussels). NATO oferuje rynek zakupów antydronowych i formaty ćwiczeń, przydatne dla interoperacyjności, ale nie wspólne dowództwo zdolne zestrzelić drona nad Gałaczem o trzeciej nad ranem (Defense News).

Termin zakupowy w SAFE zmusił państwa do podpisywania kontraktów do 31 maja. Unijne ramy zbiorowe nie będą działać najwcześniej przed 2027 r. W praktyce to zakupy narodowe finansowane przez SAFE stają się europejską architekturą obronną: dwustronną w konstrukcji, wspólną głównie w ambicji.

Nie istnieje też mechanizm rekompensat dla cywilów z państw NATO poszkodowanych przez skutki rozlania się wojny poza Ukrainę. Według władz rumuńskich ofiary z Gałacza otrzymały pieniądze z krajowego funduszu nadzwyczajnej pomocy społecznej, czyli z tego samego narzędzia, które stosuje się po powodziach.

Nie wszyscy sojusznicy zgadzają się nawet co do potrzeby reakcji. Minister spraw zagranicznych Słowacji Juraj Blanár odmówił wezwania rosyjskiego ambasadora, uznając taki gest za „pozowanie, które niczego nie rozwiązuje” (Aktuality.sk). Premier Robert Fico poszedł dalej i wykorzystał incydent do żądania dialogu UE z Rosją (STVR).

Ministrowie obrony NATO spotkają się 18 czerwca w Brukseli. Prezydenci państw bałtyckich zażądali, by Sojusz przeszedł od air policing, czyli monitorowania przestrzeni powietrznej, do air defense, a więc jej realnej obrony (AeroTime). Od decyzji operacyjnych zależy, czy architektura dwustronna utrwali się jako podstawowy model działania, czy struktury wspólne zdążą dogonić zagrożenie, które już dotarło do ludzi śpiących na dziesiątym piętrze w Gałaczu.