Niemieckie Chinooki drożeją o €631 million

Niemcy chciały kupić sprawdzony amerykański śmigłowiec wojskowy, bez ryzyka typowego dla nowych programów zbrojeniowych. Według „Der Spiegel” rachunek wzrósł jednak o 631 mln EUR, zanim rozpoczęły się dostawy. Jeśli Europa nie potrafi utrzymać kosztów pod kontrolą przy dojrzałej konstrukcji z półki, jej znacznie ambitniejsze plany dozbrojenia zderzą się z bardzo prostą arytmetyką.

Z dokumentu niemieckiego resortu obrony przesłanego członkom komisji budżetowej Bundestagu wynika, że zakup 60 ciężkich śmigłowców transportowych Boeing CH-47F Chinook ma kosztować około 7,187 mld EUR, więcej niż wcześniej zatwierdzono („Der Spiegel”). Ministerstwo wskazało na wyższe ceny Boeinga, koszty dostawców, presję płacową i zmiany konfiguracji. Żadna z podwyżek nie wynika z nowych wymagań wojskowych. Sam dokument nie jest publiczny, więc kwota przekroczenia budżetu opiera się wyłącznie na ustaleniach „Spiegla”.

Jak „prosty” zakup robi się drogi

Zakup idzie przez amerykański system Foreign Military Sales, czyli międzyrządowy kanał sprzedaży uzbrojenia, w którym Waszyngton występuje jako pośrednik między państwem kupującym a producentem. Amerykańska Defense Security Cooperation Agency zgłosiła Kongresowi pakiet dla Niemiec szacowany na 8,5 mld USD. Obejmuje on same śmigłowce, silniki, systemy samoobrony, szkolenie, logistykę i długoterminowe wsparcie (DSCA). Ta kwota od początku była pułapem, nie ceną końcową. W procedurze FMS pierwsze notyfikacje mają charakter przybliżony, a finalne koszty zmieniają się wraz z doprecyzowaniem kontraktów i specyfikacji (DSCA FAQ).

Właśnie ten mechanizm sprawia, że europejskie dozbrojenie jest trudniejsze, niż wynika z politycznych deklaracji. Rządy ogłaszają cele wydatkowe, parlamenty zatwierdzają potrzeby sprzętowe, ale między zgodą a dostawą budżet podgryzają inflacja, wąskie gardła u dostawców i coraz droższe pakiety utrzymania. To nie jest nowe zjawisko. Nowa jest jego skala, bo popyt na uzbrojenie rośnie jednocześnie w całej Europie. Komisja budżetowa Bundestagu, czyli organ parlamentarny kontrolujący wydatki federalne, musi teraz politycznie wytłumaczyć, dlaczego wariant uznawany za bezpieczny i sprawdzony kosztuje setki milionów euro więcej, niż zakładano (Bundestag).

Cena zależności

Chinooki mają zastąpić starzejącą się niemiecką flotę ciężkich śmigłowców transportowych CH-53 i wypełnić lukę, której NATO potrzebuje coraz bardziej: przerzut żołnierzy, pojazdów i amunicji na wschodnią flankę, także do nowej stałej brygady Bundeswehry na Litwie (Boeing, Euronews). Za wyborem amerykańskim stały tempo dostaw i interoperacyjność. Ta decyzja oznacza jednak wieloletnie uzależnienie od amerykańskich cen części zamiennych, łańcuchów serwisowych i harmonogramów modernizacji. Każda przyszła aktualizacja oprogramowania, każdy cykl napraw, każde zamówienie przy nagłym wzroście potrzeb wojennych będzie przechodzić przez kanały USA.

Francuski instytut spraw międzynarodowych Ifri ujmuje problem jasno: Europa może posiadać sprzęt, a jednocześnie zależeć od innych, by utrzymać go w powietrzu (Ifri). Komisja Europejska próbuje iść w przeciwnym kierunku przez SAFE, nowy mechanizm UE wspólnego finansowania produkcji obronnej, i zaproponowała właśnie pięć wspólnych europejskich projektów zbrojeniowych (Euronews). Żaden program unijny nie stworzy jednak z dnia na dzień europejskiego ciężkiego śmigłowca transportowego o dojrzałości Chinooka.

Polska dobrze pokazuje, dlaczego argument o autonomii nie zamyka sporu. Warszawa mocno postawiła na zakupy uzbrojenia w USA, wychodząc z założenia, że amerykański sprzęt wiąże Waszyngton z obroną Europy i daje efekt odstraszania szybciej, niż pozwalają na to europejskie cykle rozwojowe. Jednocześnie Polska podpisała porozumienia o współpracy przemysłowo-obronnej ze szwedzkim Saabem, przyjmując do wiadomości, że europejskie alternatywy będą dojrzewały dłużej (KPRM). Wybór jest więc świadomy: szybkość i sygnał sojuszniczy teraz, większa autonomia przemysłowa później.

Presja na cały system

Holenderski memorandum obronne pokazuje, dokąd to prowadzi. Haga zobowiązała się do natowskiej normy wydatków na poziomie 3,5% PKB i planuje więcej śmigłowców, okrętów oraz systemów bezzałogowych (Defensie). Gdy wszyscy członkowie NATO jednocześnie zwiększają popyt, zaczynają konkurować o tę samą ograniczoną pulę dostawców, wykwalifikowanych pracowników i terminów integracji sprzętu. Ceny rosną, harmonogramy się wydłużają, a ta sama presja kosztowa uderzy w kolejne programy zakupowe prowadzone równolegle przez sojuszników. Niemieckie przekroczenie budżetu nie wygląda więc na jednostkową wpadkę. To wczesny sygnał, co dzieje się wtedy, gdy polityczne zobowiązania wydatkowe rosną szybciej niż moce produkcyjne.

Parlamenty najchętniej zatwierdzają sprzęt, który da się pokazać: śmigłowiec, okręt, system rakietowy. Trudniejszy rachunek kryje się wokół niego: w oprogramowaniu, częściach zamiennych, obsłudze technicznej i realnej dostępności floty w czasie wojny. Kadłub jest widoczny. Strategiczny koszt leży w tym wszystkim, co pozwala mu latać.