Niemcy zadłużą się na zbrojenia

Niemiecki budżet na 2027 r. pokazuje, jak bardzo zmieniła się europejska polityka fiskalna po rosyjskiej agresji na Ukrainę. Gabinet Friedricha Merza przyjął projekt, który przewiduje ok. 203,6 mld EUR nowego zadłużenia, z czego 109,7 mld EUR ma zostać przeznaczone na wojsko (SPIEGEL, RTE). W skali jednego roku oznaczałoby to największą emisję długu w strefie euro. Dla reszty Europy ważniejszy jest jednak mechanizm: Niemcy zmieniły własne reguły fiskalne tak, by móc pożyczać więcej. Większość ich partnerów takiej możliwości nie ma.

Jak Niemcy pożyczają poza własnymi regułami

Łączne wydatki federalne mają sięgnąć 555,4 mld EUR. Sam podstawowy budżet wymaga 118,7 mld EUR nowego długu, aby domknąć lukę między wpływami podatkowymi a zaplanowanymi wydatkami. Obok niego działają jeszcze dwa osobne kanały finansowania: ok. 54,9 mld EUR z funduszu infrastrukturalnego oraz 30 mld EUR z funduszu obronnego utworzonego w 2022 r. (DW).

To właśnie te „fundusze specjalne” są najważniejszym narzędziem. Pozwalają rządowi pokazywać mniejszy deficyt w głównym budżecie, a jednocześnie finansować duże wydatki poza jego zwykłymi ramami. Niemiecki hamulec zadłużenia, czyli konstytucyjna reguła ograniczająca strukturalne zadłużanie się federacji, został zmieniony tak, by wyłączyć z limitu wydatki obronne powyżej 1% PKB. Ta jedna zmiana prawna dała Merzowi przestrzeń, by do 2029 r. dojść z wydatkami wojskowymi do 3,5% PKB (Bundesregierung).

Cena tej operacji będzie rosła szybko. Według projekcji budżetowych cytowanych przez Upday koszty obsługi długu federalnego mają niemal się podwoić: z 41,9 mld EUR w 2027 r. do ok. 80,7 mld EUR w 2030 r. Niemiecka rada stabilności fiskalnej, która monitoruje zadłużenie federacji i landów, ostrzegła, że taka ścieżka może doprowadzić do naruszenia unijnych reguł długu (Handelsblatt).

Dług dla siebie, oszczędności dla wspólnoty

Ten sam Berlin naciska jednocześnie na zmniejszenie kolejnego budżetu UE o ok. 400 mld EUR. Tak wynika z przecieków z niemieckiego stanowiska opisanych przez Marketscreener. Wspólny budżet finansuje m.in. politykę spójności, rolnictwo i programy klimatyczne, z których w większym stopniu korzystają biedniejsze państwa członkowskie. Niemcy zmieniły więc własną konstytucję fiskalną, by wydać więcej na obronę, a równocześnie oczekują od partnerów mniejszej puli pieniędzy do podziału.

Najostrzej tę nierównowagę widać we Francji. Paryż zadeklarował 436 mld EUR wydatków wojskowych do 2030 r., ale francuski dług publiczny wynosi już ok. 117,5% PKB, a koszty odsetkowe w długim okresie mają zbliżać się do 5% PKB (Le Figaro, Le Monde). Niemcy stworzyły sobie dodatkową przestrzeń jednym zapisem konstytucyjnym. Francja nie ma podobnego wyjścia i co roku musi refinansować się w znacznie ciaśniejszych warunkach.

Presję widać także na rynku obligacji. Rentowność niemieckich obligacji dziesięcioletnich wynosiła 6 lipca ok. 2,94%, a włoskich 3,71%. Spread, czyli różnica w koszcie pożyczania między tymi państwami, sięgał 77 punktów bazowych (Borsa Corriere, Teleborsa). Samo zawężenie spreadu wygląda korzystnie dla Rzymu, ale tym razem nie oznacza tańszego finansowania Włoch. Różnica zmalała dlatego, że wzrosły koszty długu Niemiec. BNP Paribas zwracał już uwagę, że trwale wyższe stopy podnoszą ciężar zadłużenia we wszystkich rozwiniętych gospodarkach (BNP Paribas).

Co ten dług ma kupić

Sekretarz generalny NATO Mark Rutte naciskał na Berlin, by większe wydatki przełożyły się na gotowe do działania siły zbrojne i sprawne linie produkcyjne, a nie tylko na zapisy budżetowe (NATO). To będzie właściwy test niemieckiej decyzji. Niemcy mają finansową zdolność, by stać się jednym z motorów europejskiego dozbrojenia. Sojusznicy będą jednak oczekiwać dowodu, że rekordowy dług daje brygady zdolne do użycia, baterie obrony powietrznej i zapasy amunicji, a nie tylko wyższe koszty jednostkowe oraz kolejne zakupy sprzętu za granicą. Bez większego wspólnego finansowania unijnego Francja i mniejsze państwa członkowskie mogą nie utrzymać tego tempa.