Niemcy biorą €203.7bn długu

Przez lata Berlin sprzedawał fiskalną wstrzemięźliwość jako cnotę gospodarczą i warunek europejskiej wiarygodności. Rząd Friedricha Merza zatwierdził jednak projekt budżetu na 2027 r., który zakłada ok. 203,6-203,7 mld EUR nowego zadłużenia, wynika z doniesień opartych na Reutersie. Europejski sens tej decyzji zaczyna się od punktu wyjścia: Niemcy mogą pożyczać na warunkach, których Francja i Włochy nie mają.

Ta przewaga ma trzy źródła. Inwestorzy wciąż traktują Niemcy jako bezpiecznego dłużnika, konstytucja daje Berlinowi szersze wyjątki od reguł zadłużania, a wydatki obronne zapewniają polityczną osłonę. Dług kosztuje dziś więcej niż w latach taniego pieniądza, ale rentowność 10-letnich obligacji federalnych, czyli oprocentowanie żądane przez inwestorów za pożyczenie Berlinowi pieniędzy na dekadę, wynosiła 7 lipca ok. 2,99%, według TradingEconomics. To nie jest cena paniki na rynku długu.

Pożyczanie z przyszłości

Plan jest wielowarstwowy. Budżet federalny, fundusz infrastrukturalny i fundusz Bundeswehry mają razem przynieść w latach 2027-2030 ok. 838,2 mld EUR planowanego zadłużenia, według tych samych doniesień opartych na Reutersie. Berlin przesuwa więc przyszłe dochody podatkowe do dzisiejszych budżetów bezpieczeństwa i infrastruktury.

Znaczenie ma ścieżka prawna. Niemiecki hamulec zadłużenia, czyli konstytucyjna reguła ograniczająca zwykłe pożyczanie przez państwo, działa inaczej, gdy wydatki na obronność i bezpieczeństwo przekraczają 1% PKB, czyli rocznej wartości wytworzonej przez gospodarkę, jak informowały DW i FAZ. Taki dług łatwiej obronić przed niemieckim wyborcą niż ogólny wzrost wydatków państwa.

Koszt przyjdzie później. Federalne wydatki odsetkowe, czyli pieniądze wypłacane wierzycielom zanim zacznie się dyskusja o nowych usługach publicznych czy obniżkach podatków, mają wzrosnąć z 41,9 mld EUR w 2027 r. do 80,7 mld EUR w 2030 r., podaje Tagesschau. Odsetki stają się pierwszym roszczeniem wobec dochodów państwa, więc kolejne rządy będą zaczynały spór budżetowy z mniejszym polem manewru.

Byłoby to łatwiejsze do udźwignięcia, gdyby większą część pracy wykonywał wzrost gospodarczy. Niemieckie media podają, że budżet zakłada realny wzrost, czyli wzrost produkcji po uwzględnieniu inflacji, na poziomie 0,5% w 2026 r. i 0,9% w 2027 r., według Onvista/Reuters. Słaby wzrost nie przesądza, że zadłużenie jest błędem. Sprawia jednak, że jakość tego, co państwo kupuje za dług, staje się ważniejsza.

Kto dostaje ochronę

Pierwszych beneficjentów łatwo wskazać. WirtschaftsWoche pisze o planowanych inwestycjach w 2027 r. na poziomie 117,5 mld EUR i podstawowych wydatkach obronnych rzędu 109,7 mld EUR. Te pieniądze popłyną do producentów uzbrojenia, firm budowlanych, wykonawców kolejowych i dostawców związanych z inwestycjami publicznymi. Z polskiej perspektywy kluczowa będzie nie księgowość, lecz to, czy niemieckie miliardy zamienią się w sprzęt, logistykę i wsparcie dla Ukrainy, które rzeczywiście dotrą na czas. Tę wątpliwość widać także w polskim omówieniu DW.

Osłonę dla priorytetów zapewnią mniej chronione części państwa. Upday UK informuje o 3 mld EUR cięć w dopłatach do ubezpieczenia emerytalnego i 1,8 mld EUR w dopłatach do ubezpieczenia zdrowotnego, a także o przesunięciu 2,7 mld EUR z Funduszu Klimatu i Transformacji do budżetu ogólnego, aby domknąć lukę. Ponieważ są to transfery z budżetu federalnego do systemów ubezpieczeniowych, skutki zależą od późniejszych decyzji o składkach, świadczeniach i rezerwach. Kierunek jest jednak czytelny: obrona i infrastruktura dostają ochronę, a pozycje społeczne i klimatyczne pomagają spiąć rachunek.

Dlaczego inni nie mogą tego skopiować

Unijne reguły budżetowe nadal opierają się na limicie deficytu, czyli rocznej różnicy między wydatkami a dochodami, na poziomie 3% PKB oraz na referencyjnym progu długu publicznego 60% PKB, co wynika z zasad Komisji Europejskiej i rozporządzenia 2024/1263. Nierówność nie tkwi w samych liczbach, lecz w pozycji startowej. Państwo z reputacją Niemiec może zamienić szok bezpieczeństwa w inwestycyjny dług. Kraj z wysokim zadłużeniem spotyka te same reguły przy mniejszej cierpliwości rynków i mniejszej przestrzeni politycznej u siebie.

Francja pokazuje kontrast w twardych danych. Arab News podał, że w pierwszym kwartale 2026 r. dług publiczny wynosił tam 3 536,1 mld EUR, czyli 117,5% PKB. Włochy pokazują z kolei spór księgowy: Pagella Politica podkreśla, że wydatki obronne nie znikają po prostu z unijnych reguł deficytu. Upday NL dodaje problem wiarygodności: Berlin mocno się zadłuża, a równocześnie nadal postuluje szczuplejszy budżet UE.

Same Niemcy też zbliżają się do ściany. Według taz zgłaszane luki finansowe mają wzrosnąć z 22 mld EUR w 2028 r. do 38 mld EUR w 2029 r. i 47 mld EUR w 2030 r. Handelsblatt podaje, że rząd już w 2027 r. sięga po 6,8 mld EUR z rezerw, zostawiając na kolejne lata ok. 3,9 mld EUR.

Zwrot Niemiec w stronę długu jest testem przywileju, nie prostym zerwaniem z dyscypliną. Precedens da się obronić tylko wtedy, gdy pożyczone pieniądze przełożą się na bezpieczeństwo, infrastrukturę i realne zdolności państwa, zanim rosnące odsetki ponownie zamkną przestrzeń budżetową.