Niemcy anulują F126 po €2.3bn wydatków

Niemcy 24 czerwca anulowały program fregat F126, zrywając kontrakt na sześć dużych okrętów po wydaniu ok. 2,3 mld EUR (BMVg, Euronews). Minister obrony Boris Pistorius uznał, że konsorcjum prowadzone przez holenderski Damen Naval nie jest już w stanie dotrzymać uzgodnionego harmonogramu ani budżetu. Marynarka nie dostanie żadnego z zamówionych okrętów.

Plan zastępczy zakłada zakup do ośmiu mniejszych fregat MEKO A-200 od niemieckiego TKMS. Mają być projektowane przede wszystkim pod zwalczanie okrętów podwodnych, czyli wykrywanie, śledzenie i atakowanie jednostek operujących pod wodą (Defense News, Bundeswehr). Tyle że nowe zamówienie zależy od Bundestagu, a pakiet zakupowy, nad którym posłowie mogliby głosować, jeszcze nie istnieje.

Jak starsza, sprawdzona konstrukcja zastąpiła flagowy projekt

F126 miała być dowodem, że europejski przemysł obronny potrafi budować duże okręty ponad granicami. Damen, holenderska firma, wygrał kontrakt w 2020 r. jako główny wykonawca i lider projektu. Niemieckie stocznie miały odpowiadać za budowę. Ten układ rozpadł się na opóźnieniach, problemach z interfejsami oprogramowania i trudnościach z przekazaniem dokumentacji technicznej niemieckim partnerom przemysłowym (Opex360).

Berlin rozważał jeszcze ratowanie programu przez stoczniową część Rheinmetalla. Według szacunków resortu obrony taki wariant podniósłby całkowity koszt powyżej 18 mld EUR (Handelsblatt). Oznaczałby też rezygnację z ewentualnych roszczeń odszkodowawczych wobec Damen, choć sam Pistorius sugerował, że ich perspektywy mogą być ograniczone (MarineLink). Ministerstwo wybrało cięcie strat.

Problem nie sprowadzał się do inżynierii. Chodził o kontrolę: kto projektuje, kto buduje, kto ponosi odpowiedzialność i kto płaci, gdy harmonogram się załamuje. F126 wpisuje się w szerszy schemat europejskich projektów obronnych, które pękają właśnie na tych pytaniach. Gdy partnerzy nie potrafią uzgodnić, ile pracy przypadnie firmom z poszczególnych państw albo kto ma kontrolę nad kluczową technologią, terminy się rozsypują, a koszty rosną. Damen wypada z niemieckiego rynku morskiego przy kontrakcie, który miał być największym powojennym zamówieniem niemieckiej marynarki (Deutschlandfunk). Wybierając starszą, sprawdzoną konstrukcję krajową zamiast otwartej konkurencji transgranicznej, Berlin wysyła przyszłym partnerom prosty sygnał: gdy wspólny kontrakt trafia pod presję, Niemcy ściągną pracę do siebie.

Unijne instrumenty próbują pchać państwa w przeciwną stronę. SAFE, nowy mechanizm pożyczek obronnych UE na wspólne zakupy, oraz Europejski Fundusz Obronny mają zachęcać do zamawiania razem. Nie wskazują jednak państwom, jaką fregatę mają kupić, nie zastępują krajowych decyzji budżetowych i nie przejmują odpowiedzialności, gdy kontrakt się wykłada (European Commission). Między brukselską zachętą a narodową polityką podziału pracy wciąż leży szeroka luka.

Okręty, które istnieją tylko na papierze

Anulowanie programu ma znaczenie większe niż problem jednej stoczni. Niemieckie MSZ opisuje Bałtyk jako strategiczną trasę dla wzmocnienia i zaopatrzenia, łącząc bezpieczeństwo morskie z aktywnością rosyjskich okrętów podwodnych na Dalekiej Północy (German Foreign Ministry). Sojusznicy oczekują od Berlina zdolności do zwalczania okrętów podwodnych: sonarów, śmigłowców, okrętów patrolowych, ochrony szlaków morskich, kabli i rurociągów. Te oczekiwania opierają się teraz na jednostkach, których jeszcze nie ma.

Polscy analitycy stawiają diagnozę warunkowo. Jeśli zwrot ku MEKO szybciej da marynarce realne okręty niż zablokowana linia F126, decyzja będzie bolesna, ale racjonalna. Jeśli Bundestag będzie zwlekał, TKMS natrafi na ograniczenia mocy produkcyjnych albo spory o konfigurację przeciągną projekt, sprawa stanie się kolejnym argumentem dla tych, którzy uważają, że Berlin mówi językiem strategicznych ambicji, lecz nie daje pewności, co faktycznie może dostarczyć (Rzeczpospolita Radar). Branżowe media wskazują, że pierwsza MEKO mogłaby trafić do służby pod koniec 2029 r., ale ta data nie ma jeszcze potwierdzenia parlamentarnego (Naval News).

Resort obrony może anulować kontrakt. Tylko Bundestag może sfinansować to, co ma przyjść później. NATO może wpisywać niemieckie zdolności przeciwpodwodne w swoje plany, ale ktoś nadal musi dostarczyć okręty. Dla sojuszników liczyć się będzie nie to, czy Berlin uniknął kolejnej rundy opóźnień, lecz czy naprawdę przyspieszył.