Niemcy oskarżają Serhii K. o Nord Stream

Niemiecka prokuratura federalna postawiła Serhijowi K., obywatelowi Ukrainy, zarzut kierowania grupą, która we wrześniu 2022 r. miała zniszczyć trzy nitki gazociągów Nord Stream na Morzu Bałtyckim (DW, Euronews). Akt oskarżenia, wniesiony 1 lipca, opisuje tajną operację prowadzoną z wynajętego jachtu i detonację ładunków wybuchowych na cywilnej infrastrukturze energetycznej łączącej Rosję z Niemcami. To pierwszy akt oskarżenia w sprawie, która od prawie czterech lat dzieli europejskie stolice. Sam proces już pokazuje, gdzie kończy się sojusznicza gotowość do pomocy Niemcom w ściganiu sprawców.

Włochy wydały podejrzanego. Polska odmówiła.

Sprawa trafiła do niemieckiego sądu, bo współpracowały Włochy. Włoskie służby zatrzymały Serhija K. w sierpniu 2025 r. w okolicach Rimini na podstawie niemieckiego europejskiego nakazu aresztowania, czyli standardowego unijnego mechanizmu przekazywania podejrzanych między państwami członkowskimi. W listopadzie został przewieziony do Niemiec i od tego czasu przebywa w areszcie śledczym (ANSA/CEI).

Polska zachowała się inaczej. Sąd w Warszawie odmówił wydania innego obywatela Ukrainy łączonego z tą sprawą (Interia). Formalne zastrzeżenia dotyczyły jurysdykcji oraz wątpliwości, czy zarzucany czyn byłby przestępstwem również według polskiego prawa.

Politycznie spór był znacznie szerszy. Premier Donald Tusk publicznie poparł odmowę. Z punktu widzenia Warszawy Nord Stream nigdy nie był neutralną instalacją cywilną. Był niemiecko-rosyjskim projektem strategicznym, przed którym Polska przez lata ostrzegała jako przed narzędziem zwiększającym wpływ Moskwy na Europę (DW).

Różnica między decyzją Włoch i Polski nie sprowadza się więc do dwóch orzeczeń sądowych. Europejski nakaz aresztowania działa dzięki zasadzie wzajemnego uznawania: sądy jednego państwa UE co do zasady ufają nakazom wydanym przez sądy innego państwa. Polska odmowa pokazuje, jak łatwo ta zasada pęka, gdy sprawa dotyka interesów strategicznych. Nakaz przekazania podejrzanego stał się nośnikiem sporu o to, czym właściwie był Nord Stream.

Samotne śledztwo Niemiec

Niemiecka prokuratura przyjęła szeroką konstrukcję prawną. Część zarzutów oparto na tezie o ataku na infrastrukturę cywilną, a argument obrony, że żołnierz działający w czasie wojny może być chroniony przed zwykłym postępowaniem karnym, został odrzucony (Zeit). Niemiecki sąd uznał też jurysdykcję, choć eksplozje nastąpiły na wodach międzynarodowych w pobliżu duńskiej wyspy Bornholm.

Niemcy prowadzą tę sprawę samotnie. Dania i Szwecja miały własne postępowania, ale zamknęły je w lutym 2024 r. Duńska policja uznała, że eksplozje były celowym sabotażem, po czym stwierdziła, że brakuje podstaw do prowadzenia sprawy karnej w Danii. Niemcy przejęły więc ciężar postępowania raczej przez eliminację innych ścieżek niż w ramach skoordynowanego europejskiego wysiłku.

Publicznie znany materiał dowodowy pozostaje skąpy. Fiński nadawca Yle podał, że śledczy powiązali podejrzanego z jachtem Andromeda na podstawie danych telefonicznych, zastrzegając jednocześnie, że cała rekonstrukcja wciąż w dużej mierze opiera się na ustaleniach niemieckich mediów (Yle). Nikt nie przyznał się do ataku. Ukraina zaprzecza udziałowi. Nie ma publicznie ujawnionych dowodów, które łączyłyby operację z decyzją państwową (BBC).

Od zarzutu do politycznego oskarżenia

Węgry pokazują, jak szybko akt oskarżenia przeciwko jednej osobie może zostać przerobiony na polityczną tezę. Niezależny portal Telex opisał sprawę, podkreślając, że podejrzany nie przyznaje się do winy, a żaden sąd nie stwierdził odpowiedzialności państwa (Telex). Media sprzyjające rządowi w Budapeszcie wyeksponowały natomiast narodowość podejrzanego, wpisując sprawę w szerszą argumentację przeciwko wspieraniu Ukrainy. Przejście od zdania „oskarżono obywatela Ukrainy” do wniosku „winna jest Ukraina” jest politycznie użyteczne, ale prawnie nieuprawnione. Właśnie w tej luce najłatwiej zakorzenia się dezinformacja.

Mapa wpływów w tej sprawie jest prosta. Zarzuty postawiła niemiecka prokuratura. Niemiecki sąd zdecyduje, czy sprawa trafi na proces. Włochy wydały jednego podejrzanego. Polska zablokowała przekazanie innego. Instytucje UE dały ramy prawne: europejski nakaz aresztowania i zasadę wzajemnego uznawania. Nie mają jednak kompetencji do prowadzenia samego postępowania. Teraz zaczyna się zasadniczy test: czy dowody sprawdzone w sądzie wytrzymają presję polityczną, by z jednego oskarżonego uczynić wyrok na całe państwo.